Macaristan (II. Cumhuriyet 1946 → Halk Cumhuriyeti 1949-08-20)
1946 I. sayılı yasayla monarşi kaldırıldı ve cumhuriyet ilan edildi; 20 Ağustos 1949 anayasasıyla Halk Cumhuriyeti oldu; 23 Ekim 1989'da ad Macaristan Cumhuriyeti'ne döndü.
Kronoloji
- 1 Şubat 1946 Monarşi kaldırılıp cumhuriyet ilan edildi; Zoltán Tildy Cumhurbaşkanı seçildi.
- 10 Şubat 1947 Paris Barış Antlaşması imzalandı; Macaristan 1938 öncesi sınırlarına döndü.
- 31 Ağustos 1947 Hileli 'mavi kart' seçimi; Komünist Parti en büyük parti oldu.
- 12 Haziran 1948 Komünist ve Sosyal Demokrat partiler birleşip Macar Çalışanlar Partisi'ni kurdu.
- 20 Ağustos 1949 Sovyet modelli anayasa yürürlüğe girdi; devlet Macar Halk Cumhuriyeti adını aldı.
- 14 Mayıs 1955 Macaristan Varşova Paktı'nı imzalayanlar arasında yer aldı.
- 23 Ekim 1956 Budapeşte'de 1956 Macar Devrimi başladı.
- 4 Kasım 1956 Sovyet birlikleri Budapeşte'ye girerek devrimi bastırdı; Nagy hükûmeti düştü.
İlgili maddeler
- 568 Longobardlar İtalya'ya çekilir; Macaristan toprakları Avarlara kalır
- 1000 I. István taç giyerek Macaristan Hristiyan Krallığı'nı kurdu (1000-1001)
- 1091 Slavonya Macaristan'a bağlandı
- 1183 Nemanja Macaristan'la ittifakla Bizans topraklarına saldırdı
- 1235 Macaristan Bosna'ya 'sapkınlığa karşı' Haçlı seferi düzenledi
- 19 Kasım 1335 Visegrád Kongresi — Macaristan, Bohemya ve Lehistan krallarının buluşması
- 18 Şubat 1358 Zadar Antlaşması — Dalmaçya'nın Macaristan'a bırakılması
- 18 Şubat 1358 Zadar Antlaşması — Dubrovnik, Venedik'ten Macaristan himayesine geçti
- 1367 Pécs Üniversitesi'nin kurulması — Macaristan'ın ilk yükseköğretim kurumu
- 1427 Belgrad'ın Macaristan'a bırakılması — Tata Antlaşması
- 1440 III. Władysław Macaristan kralı seçildi
- 5 Haziran 1446 Hunyadi János'un Macaristan naibi (kormányzó) seçilmesi
- 5 Haziran 1473 Macaristan'ın ilk matbaası — Hess András'ın Buda'da 'Chronica Hungarorum'u basması
- 29 Ağustos 1526 Mohaç Savaşı: II. Layoş'un ölümüyle Macaristan ve Bohemya tahtları Avusturya Habsburglarına açılır
- 17 Aralık 1526 I. Ferdinand Macar kralı ilân edildi — Batı ve Kuzey Macaristan Habsburg tacına
- 24 Şubat 1538 Nagyvárad (Varad) Anlaşması — Macaristan'ın ikili paylaşımı
- 22 Temmuz 1540 Szapolyai János'un ölümü — Budin sorunu ve Macaristan'ın bölünmesinin kapısı
- 29 Ağustos 1541 Budin'in fethi — Macaristan üçe bölündü
- 29 Ağustos 1541 Budin'in ilhakı — Macaristan Osmanlı eyaleti
- 1 Temmuz 1551 Erdel'in Banat kalelerinin (Temeşvar, Lippa, Lugos, Karánsebes) Macaristan Kralı Ferdinand'a teslimi
- 15 Ekim 1685 Tököli'nin Varad'da tutuklanması — Orta Macar Krallığı dağıldı, Yukarı Macaristan kaleleri teslim oldu
- 6 Eylül 1687 Varadin ve Baç'ın Macaristan Krallığı (Habsburg Tacı) eline geçmesi — Harşan sonrası Bačka'dan çekiliş
- 26 Eylül 1687 Ösek'in Macaristan Krallığı (Habsburg Tacı) eline geçmesi — Slavonya'nın kaybı başladı
- 24 Eylül 1689 Niş'in kaybı — Habsburg (Macaristan Krallığı tacı) ilerleyişi, en kritik yıl
- 26 Ocak 1699 Karlofça Antlaşması: Kamaniçe ve Podolya Lehistan-Litvanya'ya, Mora Venedik'e, Macaristan Avusturya'ya
- 26 Ocak 1699 Karlofça Antlaşması — Macaristan'ın Habsburg'a geçişi
- 26 Ocak 1699 Karlofça Antlaşması — Macaristan'ın Habsburg tacında bütünleşmesi
- 29 Nisan 1711 Szatmár Barışı — Macaristan'la uzlaşma
- 1738 Büyük veba salgınının Güney Macaristan'ı vurması
- 1 Ağustos 1738 Semendire'nin Habsburg (Macaristan Krallığı tacı) elinden geri alınışı — 1737-39 Savaşı
- 11 Nisan 1848 Nisan Kanunları onaylandı — Macaristan'a sorumlu hükûmet ve bağımsız bakanlıklar
- 17 Şubat 1867 Andrássy Gyula'nın Macaristan başbakanı olması
- 29 Mayıs 1867 Ausgleich — Avusturya-Macaristan ikili monarşisi
- 29 Mayıs 1867 Ausgleich — Avusturya-Macaristan ikili monarşisinin kurulması
- 29 Mayıs 1867 Ausgleich (Uzlaşma): Macar Diyeti 1867:XII sayılı kanunu kabul etti — Avusturya-Macaristan ikili monarşisi
- 8 Haziran 1867 Franz Joseph ve Elisabeth Buda'da Macaristan kralı ve kraliçesi olarak taç giydi
- 8 Haziran 1867 I. Franz Joseph Budapeşte'de Macaristan kralı olarak taç giydi — ikili monarşi (Avusturya-Macaristan) tamamlandı
- 1878 Avusturya-Macaristan Gümrük ve Ticaret Birliği'nin on yıllık yenilenmesi
- 29 Temmuz 1878 Bosna-Hersek ve Yenipazar'ın Avusturya-Macaristan tarafından işgali
- 19 Ağustos 1878 Saraybosna Avusturya-Macaristan ordusuna düştü
- 18 Eylül 1878 Avusturya-Macaristan ordusu direnişi kırarak Bihaç'ı aldı
- 28 Haziran 1881 Avusturya-Macaristan ile gizli sözleşme — dış siyaset Viyana'ya bağlandı
- 21 Temmuz 1893 Ren düzenlemesi antlaşması yürürlüğe girdi — Avusturya-Macaristan–İsviçre sınırı Eski Ren'in ortası
- 1906 'Domuz Savaşı' — Avusturya-Macaristan ile gümrük savaşı
- 7 Ekim 1908 Avusturya-Macaristan Bosna-Hersek'i ilhak etti
- 18 Ekim 1913 Avusturya-Macaristan Sırbistan'a ültimatom verdi: Arnavutluk topraklarından 8 günde çekilin
- 28 Haziran 1914 Saraybosna suikastı — Avusturya-Macaristan veliahdı Franz Ferdinand öldürüldü
- 23 Temmuz 1914 Avusturya-Macaristan Sırbistan'a ültimatom verdi
- 28 Temmuz 1914 Avusturya-Macaristan Sırbistan'a savaş ilan etti
- 28 Temmuz 1914 Avusturya-Macaristan'ın Sırbistan'a savaş ilanı
- 7 Ağustos 1914 Karadağ Avusturya-Macaristan'a savaş ilan etti
- 6 Kasım 1914 Avusturya-Macaristan'ın Sırbistan'a üçüncü taarruzu başladı
- 23 Mayıs 1915 İtalya Avusturya-Macaristan'a savaş ilan etti
- 23 Mayıs 1915 Avusturya-Macaristan'a savaş ilanı
- 1 Ağustos 1915 Lublin Avusturya-Macaristan Askerî Genel Valiliği (MGG Lublin) idaresine geçti
- 6 Ekim 1915 Alman ve Avusturya-Macaristan orduları Sırbistan'a saldırdı
- 11 Ocak 1916 Lovćen düştü, Avusturya-Macaristan Karadağ'ı işgal etti
- 13 Ocak 1916 Avusturya-Macaristan kuvvetleri Cetinje'ye girdi
- 27 Ağustos 1916 Romanya Avusturya-Macaristan'a savaş ilan etti
- 22 Temmuz 1917 Siyam Almanya ve Avusturya-Macaristan'a savaş ilan etti
- 31 Ekim 1918 Pat Çiçeği Devrimi — Károlyi başbakan oldu, Macaristan'da monarşi çözülmeye başladı (halk cumhuriyeti 16 Kasım'da ilân edildi)
- 3 Kasım 1918 Villa Giusti Mütarekesi — Avusturya-Macaristan'ın teslimi
- 3 Kasım 1918 Villa Giusti Mütarekesi — Avusturya-Macaristan silâh bıraktı, Trento ve Trieste İtalya'ya geçti
- 5 Kasım 1918 Pula İtalyan işgaline geçti — Avusturya-Macaristan donanma üssünün sonu
- 13 Kasım 1918 Karl'ın Eckartsau bildirisi: Macaristan devlet işlerine katılmaktan vazgeçti, memurları bağlılık yeminlerinden çözdü
- 16 Kasım 1918 Macaristan Halk Cumhuriyeti'nin ilanı — 637 yıllık krallık geleneğinin fiilen kesintiye uğraması
- 16 Kasım 1918 Macar Millî Konseyi Macaristan Halk Cumhuriyeti'ni ilân etti — Károlyi önderliğinde monarşi resmen kalktı
- 16 Kasım 1918 Macaristan Halk Cumhuriyeti ilan edildi: Büyük Ulusal Meclis Macaristan'ı bağımsız halk cumhuriyeti saydı
- 4 Haziran 1920 Trianon Antlaşması — Macaristan ile barış
- 4 Haziran 1920 Trianon Antlaşması — Macaristan toprağının üçte ikisini kaybetti
- 26 Temmuz 1921 Trianon Antlaşması yürürlüğe girdi: Macaristan–Çekoslovakya sınırı
- 26 Temmuz 1921 Trianon Antlaşması: Macaristan–Romanya sınırı
- 26 Temmuz 1921 Trianon Antlaşması: Macaristan–SHS sınırı
- 13 Ekim 1921 Venedik Protokolü — Macaristan Burgenland'ı Avusturya'ya devretmeyi, Sopron'da plebisiti kabul etti
- 14 Aralık 1921 Sopron plebisiti başladı — oyların yaklaşık yüzde 65'i Macaristan'dan yana çıktı
- 1922 Sopron plebisit bölgesi Macaristan'a devredildi
- 2 Kasım 1938 I. Viyana Hakemliği: Güney Slovakya Macaristan'a verildi
- 2 Kasım 1938 Birinci Viyana Hakemliği ile Ungvár (Uzhhorod) ve Munkács (Mukacheve) çevreleri Çekoslovakya'dan Macaristan'a verildi
- 1939 Macaristan Karpat-Ukrayna'yı (Karpat-Rusya) ilhak etti
- 20 Kasım 1940 Macaristan Üçlü Pakt'a katıldı
- 1941 Macaristan Bačka ve Baranja'yı ilhak etti
- 7 Aralık 1941 İngiltere Finlandiya, Macaristan ve Romanya'ya savaş ilan etti
- 13 Aralık 1941 Macaristan ABD'ye savaş ilân etti
- 19 Mart 1944 Almanya Macaristan'ı işgal etti (Margarethe Harekâtı)
- 20 Ocak 1945 Moskova mütarekesi: Macaristan 1937 sınırlarına döndü
- 4 Nisan 1945 Sovyet ordusu Macaristan'ı Alman denetiminden çıkardı — son Alman birlikleri ülkeden atıldı
- 1 Şubat 1946 Macaristan Cumhuriyeti ilan edildi, Naiplik donemi sona erdi (Budin, Pest, Estergon, Segedin)
- 20 Ağustos 1949 Macaristan Halk Cumhuriyeti anayasası yürürlüğe girdi — Sovyet tipi tek parti rejimi
- 23 Ekim 1989 Macaristan Halk Cumhuriyeti yerine Macaristan Cumhuriyeti ilan edildi; Budin, Peşte, Estergon, Eğri ve öteki Macar şehirleri yeni cumhuriyetin parçası oldu
Kaynakça
- 1946. évi I. törvénycikk Magyarország államformájáról (net.jogtar.hu/ezer-ev-torveny?docid=94600001.TV)
- 1989. évi XXXI. törvény (njt.jog.gov.hu/jogszabaly/1989-31-00-00) — «Magyarország köztársaság. [Kihirdetve: 1946. II. 20.] | A törvényt az Országgyűlés az 1989. október 18-i ülésnapján fogadta el. A kihirdetés napja: 1989. október 23.»