Kars, Ardahan ve Batum Rusya'ya bırakıldı — elviye-i selâse
Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti Kars, Ardahan ve Batum'u savaş tazminatının bir kısmına karşılık Rusya'ya bıraktı; Ayastefanos'ta Rusya'ya verilen Doğubayazıt ve Eleşkirt vadisi ise Osmanlı'da kaldı. Batum serbest liman olarak verildiyse de bu statüsünü ancak 1886'ya kadar koruyabildi. Ruslar Kars'ı merkezi Tiflis olan Zakafkasya genel valiliğine bağlı bir vilâyet yaptılar; elviye-i selâseden sayıları 100.000'e varan bir nüfus Erzurum tarafına göç etmek zorunda kaldı. Aynı antlaşmayla Güney Besarabya (Kili, Kahul, Bolgrad) Romanya'dan Rusya'ya geri verildi.
Kaynakça
- berlin-antlasmasi (TDV): 'Osmanlı Devleti Kars, Ardahan ve Batum’u harp tazminatının bir kısmına karşılık olmak üzere Rusya’ya bırakacak, Doğubayazıt ve Eleşkirt vadisi kendisinde kalacaktı'
- batum (TDV)
- kars (TDV)
- ardahan (TDV)
- Yer teyidi (DUNYA-1102 D(b), 3 Kasım 2026): International Boundary Study No. 43, Romania–U.S.S.R. (1964), s. 7 (library.law.fsu.edu/Digital-Collections/LimitsinSeas/pdf/ibs043.pdf)