Merv: Sencer’in Merv’deki ölümünden sonra şehir göçebe beylerin kontrolüne geçti
Merv (Mari) yerleşiminin s: zincirinde sahip Büyük Selçuklu Devleti iken 1157-04-26 itibarıyla Horasan ve Gazne Oğuz Hâkimiyeti oldu (kuyruk2a birleşik önek dilimi). Gerekçe ve kaynak aşağıdadır. ‖ Nîşâbur yerleşiminin s: zincirinde sahip Büyük Selçuklu Devleti iken 1157-04-26 itibarıyla Müeyyed Ay-aba ve Halefleri Emirliği oldu (kuyruk2a birleşik önek dilimi). Gerekçe ve kaynak aşağıdadır. ‖ Serahs yerleşiminin s: zincirinde sahip Büyük Selçuklu Devleti iken 1157-04-26 itibarıyla Horasan ve Gazne Oğuz Hâkimiyeti oldu (kuyruk2a birleşik önek dilimi). Gerekçe ve kaynak aşağıdadır. ‖ Herat yerleşiminin s: zincirinde sahip Büyük Selçuklu Devleti iken 1157-04-26 itibarıyla Horasan ve Gazne Oğuz Hâkimiyeti oldu (kuyruk2a birleşik önek dilimi). Gerekçe ve kaynak aşağıdadır. ‖ Belh yerleşiminin s: zincirinde sahip Büyük Selçuklu Devleti iken 1157-04-26 itibarıyla Karahıtaylar oldu (kuyruk2a birleşik önek dilimi). Gerekçe ve kaynak aşağıdadır.
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi, «Merv» md., https://islamansiklopedisi.org.tr/merv (22.10.2026'da okundu): «Oğuzlar’ın ardından önce Hârizmşah Alâeddin Tekiş’e isyan eden kardeşi Sultan Şah’ın ve daha sonra kısa bir süre için Gurlular’ın ve tekrar Hârizmşahlar’ın hâkimiyetine giren Merv» | TDV İslâm Ansiklopedisi, «Sencer» md., https://islamansiklopedisi.org.tr/sencer (22.10.2026'da okundu): «Esir sultanla birlikte Merv’e gelen Oğuzlar kendisini şeklen hükümdar olarak tanımaya devam ettiler.» | BEYANLI YAKLAŞIKLIK: Merv’de Oğuz hâkimiyetinin 1157-1181 arası sürekliliği TDV Merv’in sıralamasından (Oğuzlar → Sultan Şah) çıkarım
- Müeyyed Ay-aba 1158’de Oğuzları yenip Merv’e girdi (TDV Müeyyed Ay-aba) — geçici. f: Sencer’in ölümü
- t=1181: TDV Tekiş «Sultan Şah… Horasan’a yönelerek Merv, Serahs ve Tûs’a hâkim oldu (576/1181)». ‖ TDV İslâm Ansiklopedisi, «Nîşâbûr» md., https://islamansiklopedisi.org.tr/nisabur--iran (22.10.2026'da okundu): «Sultan Sencer’in ölümünün ardından Müeyyed Ay-aba ile halefleri Doğan Şah ve Sencer Şah, Nîşâbur’da hüküm sürdüler.» | TDV İslâm Ansiklopedisi, «Müeyyed Ay-aba» md., https://islamansiklopedisi.org.tr/mueyyed-ay-aba (22.10.2026'da okundu): «Müeyyed Ay-aba, Sultan Sencer’in kurtuluşuyla ölümü arasında geçen yedi aylık sürede (Ekim-Kasım 1156 - Nisan 1157) Nîşâbur’u vali olarak idare etti.» | TDV İslâm Ansiklopedisi, «Tekiş, Alâeddin» md., https://islamansiklopedisi.org.tr/tekis-alaeddin (22.10.2026'da okundu): «Alâeddin Tekiş kardeşinin bu faaliyetlerine»
- «Horasan’a bir sefer düzenlemeye mecbur etti (582/1186)
- 583 (1187) baharında bölgenin önemli şehri Nîşâbur’u ele geçirdi.» | BEYAN: Müeyyed Ay-aba 1160’ta Mahmud Han’ın atamasıyla Nîşâbur-Tûs emîri, 1162’de bağımsız “melik” oldu (TDV Müeyyed Ay-aba)
- 1174’te öldü, halefleri Doğan Şah ve Sencer Şah
- bu iç yapı tek emirlik künyesinde toplandı. t: 583 H = 1187-03-13→1188-03-02, bahar → ∩ 1187 ilk günü 1187-03-13. ‖ TDV İslâm Ansiklopedisi, «Serahs» md., https://islamansiklopedisi.org.tr/serahs (22.10.2026'da okundu): «552 (1157) yılında Sultan Sencer’in ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti’nin tarihe karışması sonucunda Serahs bir süre Oğuzlar’ın elinde kaldı;» | TDV İslâm Ansiklopedisi, «Tekiş, Alâeddin» md., https://islamansiklopedisi.org.tr/tekis-alaeddin (22.10.2026'da okundu): «Sultan Şah, Horasan’a yönelerek Merv, Serahs ve Tûs’a hâkim oldu (576/1181).» | BEYANLI YAKLAŞIKLIK: “bir süre” ifadesi
- bitiş 1181 (Sultan Şah) kaynakta başka sınır yok. ‖ TDV İslâm Ansiklopedisi, «Herat» md., https://islamansiklopedisi.org.tr/herat (22.10.2026'da okundu): «Herat Sencer’in ölümünden (552/1157) sonra Oğuzlar’ın hâkimiyetine girdi. Oğuzlar şehirde kendi emîrleri adına hutbe okuttular. Emîr Ay Tegin’in ölümü üzerine ise Herat halk tarafından Sencer’in eski kumandanlarından Müeyyed Ay-aba’ya teslim edildi (559/1164).» | 559 H = 1163-11-30→1164-11-18
- ∩ 1164 → 1164-01-01. ‖ TDV İslâm Ansiklopedisi, «Belh» md., https://islamansiklopedisi.org.tr/belh (22.10.2026'da okundu): «Arkasından şehrin egemenliği Karahıtaylar’a geçti ve Gurlular’dan Bahâeddin Sâm b. Muhammed, Karahıtaylar’a bağlı Türk valisi ölünce burayı işgal etti (1198) ve Gurlu Devleti topraklarına kattı.» | TDV İslâm Ansiklopedisi, «Karahıtaylar» md., https://islamansiklopedisi.org.tr/karahitaylar (22.10.2026'da okundu): «güneyde ise Belh, Tirmiz ve Hoten’e dayanıyordu.» | BEYANLI YAKLAŞIKLIK: Belh’in Karahıtay’a geçiş tarihi TDV’de yok
- f=1157-04-26 Büyük Selçuklu’nun fiilen sona erdiği gün (alt sınır). Karahıtay’ın 1198’e kadar Belh’te dolaysız ya da vasal Türk valisiyle hâkim olduğu TDV Belh’ten okunur.