Karahanlı ikiye ayrıldı: Talas Doğu Karahanlı payına düştü
Aynüddevle Muhammed ve Böri Tegin İbrâhim Mâverâünnehir'de bağımsız devlet kurunca Karahanlılar Doğu ve Batı diye ikiye ayrıldı; Talas ve İsfîcâb Doğu Karahanlı Buğra Han Muhammed'in payı oldu. ‖ Cizzah yerleşiminin s: zincirinde sahip Karahanlılar iken 1041-01-01 itibarıyla Batı Karahanlılar oldu (kuyruk2a birleşik önek dilimi). Gerekçe ve kaynak aşağıdadır. ‖ Taşkent (atlas yerleşimi «Taşkent») 1041-01-01 gününde dogu-karahanli egemenliğine geçti: Karahanlı bölündü; Taşkent Doğu Karahanlılar'da kaldı (1041-1042). ‖ Endican (atlas yerleşimi «Andican») 1041-01-01 gününde bati-karahanli egemenliğine geçti: Karahanlı bölündü; Fergana Batı Karahanlılar'da kaldı (1041-1042). ‖ Hokand (atlas yerleşimi «Hokand») 1041-01-01 gününde bati-karahanli egemenliğine geçti: Karahanlı bölündü; Fergana Batı Karahanlılar'da kaldı (1041-1042).
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi, Abdülkerim Özaydın, "Karahanlılar" md., 2001, https://islamansiklopedisi.org.tr/karahanlilar («Mâverâünnehir’in tamamına hâkim olup burada bağımsız bir devlet kurdular (433/1041-42).») (bu oturumda okundu) | TDV İslâm Ansiklopedisi, Abdülkerim Özaydın, "Karahanlılar" md., 2001, https://islamansiklopedisi.org.tr/karahanlilar («Muhammed (muhtemelen Kâşgarlı Mahmud’un dedesidir) Buğra Han sıfatı ile Talas ve İsfîcâb’ı, diğer kardeşi Mahmud ise devletin en doğudaki eyaletini idare edecekti.») (bu oturumda okundu) ‖ ABİ MERKEZ: Semerkant — Üsrûşene Semerkant’ın doğusundadır, Mâverâünnehir’de aynı egemenler zincirinde yer alır: TDV İslâm Ansiklopedisi, «Semerkant» md., https://islamansiklopedisi.org.tr/semerkant (22.10.2026'da okundu): «V. (XI.) yüzyılın ilk yarısında hânedan mensuplarının mücadelelerine sahne olan şehir devletin 1046’da ikiye bölünmesi sırasında Batı Karahanlılar’da kaldı.» | BEYANLI YAKLAŞIKLIK: Üsrûşene doğrudan anılmıyor
- bati-karahanli künye f=1041 (TDV Semerkant bölünmeyi 1046 verir: künyede 5 yıl fark, künye düzeltme önerisi). ‖ TDV İslâm Ansiklopedisi, «Karahanlılar» md., https://islamansiklopedisi.org.tr/karahanlilar (bu oturumda okundu): «Batı Karahanlılar’ın büyük kağanı Tamgaç Han Böri Tegin İbrâhim b. Nasr Fergana’yı tekrar zaptetti, Doğu Karahanlılar’ın hâkimiyetindeki Şâş ve diğer bazı yerleri de ele geçirdi.»
- «Bu durum devletin ikiye ayrıldığı 1041-1042 yıllarına kadar sürmüştür.» | BEYAN: Şâş'ın 1041-1042 bölünmesinden itibaren Doğu'da olduğu TDV'de ayrıca yazılmaz
- 1059 olayından geriye çıkarım (BEYANLI). ‖ TDV İslâm Ansiklopedisi, «Karahanlılar» md., https://islamansiklopedisi.org.tr/karahanlilar (bu oturumda okundu): «Ebû Nasr Ahmed b. Ali büyük hakan olarak iktidarı elinde bulunduruyor, kardeşi Nasr b. Ali de ona tâbi olarak başta Mâverâünnehir olmak üzere Fergana’dan itibaren devletin batıdaki topraklarını idare ediyordu. Bu durum devletin ikiye ayrıldığı 1041-1042 yıllarına kadar sürmüştür.» | BEYAN: Doğu Karahanlıların Fergana'nın bazı topraklarını (Özkent) zaptı geçici (TDV Karahanlılar 1032, 1056)
- 1090 Selçuklu hâkimiyeti (TDV Endican) vasallık sayıldı. | BEYANLI YAKLAŞIKLIK (bölge, şehir tanıklığı DEĞİL): Andican Fergana vadisinin petek temsilcisidir
- TDV Endican: «Tarihi IX. yüzyıla kadar giden bölgenin ismini İbn Havkal Endigân … şeklinde yazmıştır.» Yerleşimin 0500 öncesi var olduğu kanıtlanamadı
- ABİ MERKEZ: Kâsân/Ahsîkes (Fergana başkenti, TDV Fergana). Kâsân koordinat tanığı yok (yeni yerleşim yazılmadı). ‖ TDV İslâm Ansiklopedisi, «Karahanlılar» md., https://islamansiklopedisi.org.tr/karahanlilar (bu oturumda okundu): «Ebû Nasr Ahmed b. Ali büyük hakan olarak iktidarı elinde bulunduruyor, kardeşi Nasr b. Ali de ona tâbi olarak başta Mâverâünnehir olmak üzere Fergana’dan itibaren devletin batıdaki topraklarını idare ediyordu. Bu durum devletin ikiye ayrıldığı 1041-1042 yıllarına kadar sürmüştür.» | BEYAN: Doğu Karahanlıların Fergana'nın bazı topraklarını (Özkent) zaptı geçici (TDV Karahanlılar 1032, 1056)
- 1090 Selçuklu hâkimiyeti (TDV Endican) vasallık sayıldı. | BEYANLI YAKLAŞIKLIK (bölge, şehir tanıklığı DEĞİL): Hokand Fergana vadisinin petek temsilcisidir
- TDV Hokand: «Şehrin ne zaman kurulduğu hakkında bir bilgi bulunmamakla beraber buranın adının X. yüzyıl Arap coğrafyacılarının eserlerinde geçmesi tarihinin daha da eskiye indiğini gösterir.» Yerleşimin 0500 öncesi var olduğu kanıtlanamadı
- ABİ MERKEZ: Kâsân/Ahsîkes (Fergana başkenti, TDV Fergana). Kâsân koordinat tanığı yok (yeni yerleşim yazılmadı).