Vedây (Wadai/Ouaddaï) Sultanlığı
Abdülkerîm el-Abbâsî'nin 1635'te (bazı kaynaklarda 1611) Tunjur hâkimiyetine son vererek kurduğu Sahel sultanlığı; Fransızların 2 Haziran 1909'da Ebîşe'yi almasıyla fiilen sona erdi (direniş 1911-12'ye sürdü).
Kronoloji
- 1805 Vedây Sultanı Sabun Bagirmi'yi fethedip hükümdarını öldürür; Bagirmi Vedây'a haraçgüzar olur.
- 1850 Vedây'ın başkenti Vârâ'dan (Ouara) Ebîşe'ye (Abéché) taşınır.
- 1858 Muhammed eş-Şerîf'in (Sünûsî tarikatını Vedây'a sokan sultan) ardından Ali sultan olur; Ali 1874'e kadar hüküm sürer.
- 1874 Sultan Ali'nin ölümüyle II. Yusuf (Yûsuf Harîfeyn) Vedây tahtına çıkar; 1898'e kadar süren dönem refah ve istikrar dönemi olarak anılır.
- 1904 Vedây kuvvetleri Şari bölgesindeki Fransız karakollarına saldırır; fiilî bağımsızlık sona ermeye başlar.
- 1908 Sultan Dud Murra Fransızlara karşı cihad ilan eder; ordusu Fransız birliklerince bozguna uğratılır.
- 2 Haziran 1909 Fransızlar Ebîşe'yi (Abéché) işgal eder; sultanlık fiilen sona erer (direniş 1911-12'ye sürer). Kaynaklarda gün 2, 3, 6 veya 12 Haziran olarak değişir.
İlgili maddeler
- 1806 Vedây Sultanı Sâbûn Bagirmi başşehri Masinya'yı yağmaladı
- 1835 Muhammed eş-Şerîf Vedây tahtına geçti
- 2 Haziran 1909 Fransızlar Abeşe'yi aldı — Vedây Sultanlığı'nın sonu
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi, VEDÂY (islamansiklopedisi.org.tr/veday) — ««Abdülkerîm 1635 yılında bölgenin yönetimini Tuncûrlar’ın elinden alarak Vedây Sultanlığı’nı kurdu» / «(sultanlığın 1611’de kurulduğu da söylenir)» / «Fransızlar 2 Haziran 1909’da Ebîşe’yi ele geçirer»