Tunus Beyliği (Fransız Himayesi Dönemi)
Bardo Antlaşması'yla kurulan Fransız himayesi altında, Hüseynî hanedanının beylik unvanını sürdürdüğü dönem; Emîn Bey'in (19. ve son bey) 20 Mart 1956'da bağımsızlığı görmesiyle sona erdi. 🔴 t: ATLASIN PENCERE SONU (1923-10-29) DEĞİL, GERÇEK bitiş tarihi yazıldı (D195, Emre kararı) — künye bu bakımdan PAKET-T'nin 27 kaydıyla AYNI ilkeyi kendi yaratılışında uyguluyor. ⚠️ HARİTA ETKİSİ AYRI BİR İŞ GEREKTİRİYOR: yerlesimler.js'teki Tunus/Kayrevan/Sfaks noktaları bu dönemi hâlâ v:[{statu:vassal}] (Osmanlı tâbi) olarak taşıyor + isg: (geçici işgal) katmanı biniyor; künye yazılması TEK BAŞINA haritayı değiştirmez — v: kaydının s:[{d:tunus-beyligi-fransiz}] olarak değiştirilmesi ve isg:'nin kaldırılması ayrı, bağımlı bir yerleşim-verisi işidir (HAZIRLIK-TUNUS-0911.json).
Kronoloji
- 12 Mayıs 1881 Bardo Antlaşması ile Tunus Fransız himayesine girdi
- 8 Haziran 1883 La Marsa Sözleşmesi ile Tunus Beyi'nin iç işler yetkisi daha da kısıtlandı; Fransız himayesi fiilen doğrudan yönetime dönüştü.
- 2 Mart 1934 Ksar Hilal kongresinde Destur'dan ayrılan genç kadro Neo-Destur'u kurdu; Habib Burgiba genel sekreter oldu.
- 9 Nisan 1938 Ali Belhuvane'in tutuklanmasıyla Tunus'ta kitlesel gösteriler patladı, Fransız kuvvetleri ateş açtı (kaynaklarda 22 ölü); Neo-Destur kapatıldı, önderleri tutuklandı.
- 9 Kasım 1942 Müttefiklerin Cezayir-Fas çıkarmasının ardından ilk Alman birlikleri Tunus hava alanlarına indi; Mihver Tunus'u işgal etmeye başladı.
- 13 Mayıs 1943 Fransız yönetimi (General Giraud kararıyla) halk desteğiyle anılan Munsıf Bey'i (VII. Muhammed el-Munsıf) tahttan indirip Laghouat'a sürdü; yerine el-Emin Bey çıkarıldı.
- 18 Ocak 1952 Fransız polisi Burgiba ve Neo-Destur'un başlıca önderlerini tutukladı; ardından silahlı direniş ve genel grevler yayıldı.
- 31 Temmuz 1954 Başbakan Pierre Mendès France Kartaca'da Tunus'un iç özerkliğini ilan etti.
- 3 Haziran 1955 Fransa-Tunus sözleşmeleri imzalandı; Tunus'un iç özerkliği resmen tanındı.
- 20 Mart 1956 Emîn Bey'in bağımsızlığı görmesiyle beylik dönemi resmen sona erdi
Kaynakça
- TDV `tunus` (canlı) — "Emîn Bey ... on dokuzuncu bey sıfatıyla ... 20 Mart 1956'da Tunus bağımsızlığına kavuşurken ... bir geleneği sürdürdü." Ardıllık: tunus-ocagi (t:1881-05-12) ile birebir ardıl, boşluk/çakışma yok.