Tibesti Teda (Tubu) Konfederasyonu
Tibesti dağlarında Derde unvanlı reisin başında bulunduğu Teda (Tubu) konfederasyonu; Fizan ile Kanem arasındaki kervan yolunu denetler, hiçbir devlete uzun süreli tâbi olmadı. TDV'de ayrı madde yok; standart akademik kaynağa göre yazıldı.
Kronoloji
- 1281 Teda (Tubu) konfederasyonu Tibesti'de
- 1869 Alman kâşif Gustav Nachtigal Tibesti'ye ulaşıp Bardaî'de yaklaşık bir ay kaldı, Tubu düşmanlığı yüzünden Eylül 1869'da kaçarak Murzuk'a döndü; Tibesti'nin Avrupalılarca ilk betimlenmesi (kaynak yılı veriyor).
- 5 Ağustos 1890 Fransa ile Büyük Britanya Akdeniz'den Çad Gölü'ne uzanan Fransız nüfuz bölgesini tanıdı; Tibesti bu bölgenin içinde kaldı.
- 1899 Senûsîler genel merkezlerini Tibesti dağlarının güneydoğu eteğindeki Gouro'ya taşıdı; Bardaî'deki zaviyeleriyle Tibesti'nin İslâmlaşmasını hızlandırmışlardı (kaynak yılı veriyor).
- 21 Mart 1899 İngiliz-Fransız bildirisi Nil-Kongo su bölümünü iki nüfuz alanının sınırı yaptı; Borku ve Tibesti çevresi Fransız payında kaldı, Osmanlı Trablusgarp iddiası bunu kabul etmedi.
- 1913 Fransızlar Vedây'ı alıp Senûsîler'i Borku ve Ennedi'den çıkardı (Kasım 1913'te Aïn Galakka, Aralık 1913'te Gouro); Tibesti çevresi Fransız denetimine girdi.
- 1914 Fransız Borku-Ennedi-Tibesti idaresi kuruldu
Kaynakça
- bulunamadı — standart akademik el kitabı — çevrimiçi doğrulanmadı. 🔴 Bu künye, atlasın kendi `Tibesti` beyanıyla ÇELİŞİR: o kayıt 'hiçbir devletin fiilen ulaştığı…' diyor ve `bos:"kabile"` taşıyor. Künye yazılırsa o beyan ya kaldırılmalı ya cinsi güncellenmelidir — karar ve o nokta KOORDİNATÖRDE. ⚠️ 1914 yılı sağlam, GÜN kaynaklı değil (`§4`: YYYY-01-01). İtalya Tibesti'yi hiç fiilen tutmadı; Fransız Borku-Ennedi-Tibesti idaresi esas alındı.