Tibet (Dalai Lama Hükûmeti, Ganden Phodrang)
5. Dalai Lama'nın Moğol Güşi Han'ın desteğiyle kurduğu, Budist teokratik yönetim; 18. yüzyıldan itibaren Qing himayesine girdi, Qing'in 1912 yıkılışıyla fiilen bağımsızlaştı (1923 sonrasında da sürdü, 1950'de Çin ilhakına dek). (1945 ufkundan sonra da sürdü — t: pencere ucu.)
Kronoloji
- 1642 5. Dalai Lama, Güşi Han'ın askerî desteğiyle Tibet'in tek hâkimi oldu
- 1720 Qing orduları Cungarları kovup Tibet'i himayesine aldı
- 1904 İngiliz Younghusband seferi Lhasa'ya girdi
- 1912 Qing'in yıkılışıyla 13. Dalai Lama bağımsızlığını ilan etti
- 28 Mart 1959 Başbakan Zhou Enlai'nin Devlet Konseyi emriyle eski Tibet yerel hükûmeti (Kashag) feshedildi, yetkiler Hazırlık Komitesi'ne devredildi.
- 18 Nisan 1959 Hindistan'a ulaşan Dalai Lama On Yedi Madde Anlaşması'nı reddetti.
- 29 Nisan 1959 Dalai Lama sürgünde Kashag'ı yeniden kurdu (Hindistan).
İlgili maddeler
- 629 Songtsen Gampo tahta çıktı: Yarlung krallığı Tibet İmparatorluğu'na dönüşmeye başladı
- 629 Songtsen Gampo Tibet kralı olarak taç giydi (629); yazı ve Lhasa merkezli krallık dönemi
- 634 Tibet ilk elçisini Tang sarayına gönderdi
- 634 Tibet ilk kez Tang'a elçi gönderdi (Songtsen Gampo, 634)
- 641 Prenses Wencheng Tibet'e gelin gönderildi; Songtsen Gampo Baihai'de karşıladı
- 643 Narendradeva Tibet desteğiyle Nepal tahtında
- 648 Tibet, Hindistan'da saldırıya uğrayan Tang elçisi Wang Xuance'ye asker verdi
- 670 Tibet-Çin barışı bozuldu; iki yüzyıllık Qinghai-Xinjiang sınır savaşları başladı
- 25 Nisan 670 Tibet Bahuan'ı aldı, Dört Garnizon kaldırıldı; Kuça Tibet hâkimiyetine girdi (Jiu Tang 5, ay hassasiyeti)
- 14 Kasım 692 Wang Xiaojie Tibet'i yenip Kuça, Hotan, Kâşgar, Suyab'ı geri aldı
- 717 Tibet elçileri Horasan valisinden İslâm öğretecek kişi istedi
- 749 Tibet’in Tohâristan saldırısı Tang yardımıyla püskürtüldü
- 751 Nanzhao, Xi'er Nehri'nde Tang ordusunu bozdu ve Tibet'e bağlandı
- 18 Kasım 763 Tibet orduları Chang'an'a girdi; kukla imparator Cheng Hong'u tahta oturttu
- 821 Tang-Tibet antlaşması Chang'an'da yemin edildi (821)
- 842 Tibet hükümdarının ölümü Tang'a bildirildi (842)
- 889 Tibet birbirinden ayrı beyliklerin yığınına dönüştü
- 1268 Moğol-Sakya idaresi Orta Tibet'te nüfus sayımı yaptı
- 1281 Ladakh, Maryul krallığı olarak Batı Tibet hânedanının elindeydi
- 1354 Phagmodrupa mezhebi iç savaşı kazanıp Tibet'in idaresini ele geçirdi
- 1354 Tibet (Phagmodrupa · Rinpungpa · Tsangpa) egemenliğine geçti — Yarlung
- 1642 Tibet (Dalai Lama Hükûmeti, Ganden Phodrang) egemenliğine geçti — Yarlung
- 1650 Nepal-Tibet ticaret ve darphane antlaşması
- 1650 Ladakh, Tibet yünü ile Keşmir şal sanayii arasındaki tekeli elinde tuttu
- 1679 Tibet-Ladakh-Bâbürlü Savaşı başladı
- 1684 Tingmosgang Antlaşması Ladakh-Tibet sınırını çizdi
- 30 Kasım 1717 Cungarlar Lhasa'yı bastı — Lajang Han öldürüldü, Tibet Cungar işgaline girdi
- 1 Eylül 1720 Qing kuvvetleri Lhasa'ya girdi — Tibet himayeye alındı
- 1788 Nepal-Tibet savaşı başladı
- 1792 Gorkha-Tibet Savaşı'na Qing müdahalesi
- 4 Mart 1816 Sugauli ile Kali'nin batısı İngiliz idaresine geçti — Kumaon'un Tibet sınırı İngiliz sınırı oldu
- 17 Eylül 1842 Ladakh–Tibet mektubu — 'eski sınırlar' teyit edildi
- 24 Mart 1856 Thapathali Antlaşması Nepal-Tibet savaşını bitirdi
- 24 Mart 1856 Nepal–Tibet barışı — sınır çizilmedi
- 27 Ağustos 1890 Kalküta Sözleşmesi onaylandı — Sikkim–Tibet sınırı su ayrımına bağlandı
- 1 Kasım 1912 Dış Moğolistan ve Tibet fiilî bağımsızlıklarını ilan etti
- 3 Temmuz 1914 Simla Sözleşmesi — İngiltere ve Tibet McMahon hattını imzaladı, Çin imzalamadı
- 23 Mayıs 1951 On Yedi Madde Anlaşması: Tibet, Çin Halk Cumhuriyeti egemenliğini kabul eder; Lhasa, Şigatse, Gyantse, Çamdo
- 28 Mart 1959 Çin Devlet Konseyi Tibet yerel hükümetini (Ganden Phodrang) feshetti, yetkileri Tibet Özerk Bölgesi Hazırlık Komitesi'ne devretti (Sakya dahil)