Sâmânîler
Mâverâünnehir ve Horasan'da hüküm süren İslâm hânedanı; 999'da Karahanlılar'ın Buhara'yı almasıyla fiilen çöktü, son emîr İsmâil el-Müntasır'ın 1005'te öldürülmesiyle tarihe karıştı.
Kronoloji
- 819 Halife Me'mûn'un emriyle Sâmânhudât'ın torunlarına Mâverâünnehir'de valilik verildi
- 874 Nasr b. Ahmed halifeden Mâverâünnehir yönetimini aldı; bazı araştırmacılar bu tarihi devletin kuruluşu sayar (261/874-75).
- 900 İsmâil b. Ahmed Saffârî Amr b. Leys'i Belh'te yenip Bağdat'a gönderdi; halife ona Horasan, Taberistan ve Deylem menşurlarını verdi (287/900).
- 907 İsmâil b. Ahmed öldü, yerine oğlu Ahmed geçti (295/907).
- 914 Ahmed b. İsmâil öldürülünce oğlu Nasr b. Ahmed sekiz yaşında tahta çıktı (Cemâziyelâhir 301, Ocak 914).
- 926 Nasr b. Ahmed Rey'i asi vali Yûsuf b. Ebü's-Sâc'tan aldı (314/926).
- 929 Zekeriyyâ Yahyâ kardeşlerinin desteğiyle Buhara'yı ele geçirip kendini hükümdar ilan etti (317/929).
- 6 Nisan 943 Nasr b. Ahmed veremden öldü (27 Receb 331); yerine oğlu Nûh geçti.
- 961 Emir Abdülmelik, nüfuzundan çekindiği Alp Tegin'i Horasan valiliğine atayıp başkentten uzaklaştırdı; Abdülmelik aynı yıl öldü, ordu Alp Tegin'in aday göstermediği Mansûr b. Nûh'u tahta çıkardı.
- 962 Alp Tegin Belh yakınında bir Sâmânî kuvvetini yenip Gazne'ye çekildi, Levik hanedanını yıkıp şehri aldı; Gazneli devletinin temeli atıldı.
- 992 Karahanlı Buğra Han Hârûn, Sâmânî emîri Mansûr b. Nûh'a saldırdı.
- 999 Fâik ve Begtüzün Şubat 999'da Mansûr b. Nûh'u tahttan indirip gözlerini oydurdu, küçük kardeşi Abdülmelik b. Nûh'u tahta çıkardı.
- 999 Karahanlı İlig Han Nasr Buhara'ya girdi (Zilkade 389, Ekim 999), Abdülmelik esir alındı, aile Özkent'e sürüldü; devlet fiilen sona erdi.
- 1000 İsmâil b. Nûh kaçıp Buhara'ya yeniden girdi ve 'Müntasır' unvanını aldı; devleti diriltme çabası beş yıl sürdü (TDV tarihi 390/1000 için belirsizlik işareti koyar).
- 1005 Son emîr İsmâil el-Müntasır Merv çölünde öldürüldü; Sâmânîler tarihe karıştı
İlgili maddeler
- 819 Fergana'nın yönetimi Sâmânîler'e devredildi
- 819 Fergana'nın yönetimi Vali Gassân b. Abbâd tarafından Sâmânîler'e devredildi
- 874 Sâmânî İsmâil Buhara valisi oldu; şehir Sâmânîler'e geçti
- 23 Mart 893 Sâmânî emîri İsmâil b. Ahmed Talas'ı (Tarâz) zaptetti; Sâmânîler doğuda en geniş sınırlarına ulaştı
- 7 Ocak 900 Taberistan Sâmânîler'e bağlandı; Muhammed b. Zeyd el-Alevî öldürüldü
- 19 Nisan 900 İsmâil b. Ahmed Belh yakınında Saffârî emîri Amr b. Leys'i yenip esir aldı; Horasan Sâmânîler'e geçti
- 972 Mansûr b. Nûh'un yedi yıllık seferleri sonunda Saffârî Halef Sâmânîler adına hutbe okutmayı kabul etti
- 25 Ocak 996 Sebük Tegin, Sâmânîler adına Karahanlılar'la Katvân çölü sınır olmak üzere anlaşma yaptı
- 1005 Son Sâmânî emîri İsmâil el-Müntasır Merv civarında bir Arap kabilesince öldürüldü; Sâmânîler tarihe karıştı
Kaynakça
- TDV: samaniler (SÂMÂNÎLER)