Polonya (PKWN → Polonya Halk Cumhuriyeti, 1952)
22 Temmuz 1944 PKWN Manifestosu ile başlayan Sovyet destekli yönetim; Sejm 29 Aralık 1989'da 'Halk' adını kaldırdı, Senato 30'unda onayladı, yayımla yürürlük 31 Aralık 1989.
Kronoloji
- 22 Temmuz 1944 PKWN Manifestosu ilan edildi (Chełm); Sovyet destekli yönetim başladı, 26 Temmuz'da Lublin'e yerleşti.
- 31 Aralık 1944 Krajowa Rada Narodowa PKWN'yi Polonya Cumhuriyeti Geçici Hükûmeti'ne dönüştürdü.
- 28 Haziran 1945 Yalta kararları uyarınca Ulusal Birlik Geçici Hükûmeti (TRJN) kuruldu; Mikołajczyk grubu dahil edildi.
- 22 Temmuz 1952 Sejm yeni anayasayı kabul etti; devlet Polonya Halk Cumhuriyeti adını aldı.
- 28 Haziran 1956 Poznań işçi ayaklanması bastırıldı.
- 31 Ağustos 1980 Gdańsk Anlaşması: hükûmet bağımsız sendika Dayanışma'yı kabul etti.
- 13 Aralık 1981 Jaruzelski sıkıyönetim ilan etti.
- 5 Nisan 1989 Yuvarlak Masa görüşmeleri sona erdi; kısmen serbest seçimler ve Senato kararlaştırıldı.
- 4 Haziran 1989 Kısmen serbest Sejm ve tam serbest Senato seçimleri; muhalefet ezici üstünlük kazandı.
- 19 Temmuz 1989 Jaruzelski cumhurbaşkanı seçildi.
- 12 Eylül 1989 Sejm Mazowiecki hükûmetine güvenoyu verdi; 40 yıl sonra ilk komünist olmayan hükûmet.
- 31 Aralık 1989 'Halk' sıfatı kalktı; devlet Polonya Cumhuriyeti oldu (Sejm 29 Aralık, Senato 30 Aralık, yürürlük 31 Aralık).
İlgili maddeler
- 966 Mieszko I Hristiyanlığı kabul etti; Polonya devletinin başlangıcı
- 1000 Gnezno başpiskoposluğu kuruldu — Polonya kendi kilise eyaletine kavuştu
- 1018 Bautzen Barışı: Lusatia ve Meissen sınır bölgeleri Polonya'ya bırakıldı
- 1018 Polonya Kralı Bolesław Chrobry Alman ve Peçenek desteğiyle Kiev'i aldı
- 1138 III. Bolesław'ın vasiyeti: Polonya oğulları arasında bölündü (parçalanma dönemi 1138-1320)
- 19 Haziran 1205 Roman Mstislaviç Zawichost'ta Polonya'ya karşı savaşırken öldü
- 17 Ağustos 1245 Yaroslav Muharebesi: Danilo, Çernigov-Macar-Polonya koalisyonunu yendi
- 1314 Büyük Polonya (Poznań–Gniezno) Dükalığı Władysław Łokietek'çe birleştirildi: Poznań Polonya Krallığı'nda
- 1340 Galiçya-Volhinya Knezliği sona erdi: Lvov, Haliç, Kovel, Lutsk, Volodymyr, Rivne Litvanya'ya; Chełm Polonya'ya
- 1348 Namysłów barışı: Polonya Silezya'daki Çek egemenliğini tanıdı
- 17 Kasım 1370 Anjou'lu Layoş (I. Lajos) Polonya kralı olarak taç giydi — Piast sonrası ilk kral
- 1413 Horodło Birliği — Litvanya boyarlarına Polonya soyluluk armaları
- 1430 Kamaniçe ve Podolya'da Polonya hâkimiyeti (Jagiełło–Švitrigaila çekişmesi)
- 19 Ekim 1466 II. Toruń Barışı: Batı Prusya (Gdańsk, Toruń, Elbląg) Polonya'ya bırakıldı
- 1473 Polonya'da ilk matbaa Krakov'da çalışmaya başladı
- 7 Haziran 1492 Aleksander Litvanya Büyük Dükü oldu — Polonya ile birlik bozuldu
- 10 Mart 1526 Mazovya Piast hanedanı sona erdi: Mazovya (Varşova) Polonya tacına birleşti
- 1564 Cizvitler Polonya'ya çağrıldı — Karşı Reform başladı
- 1568 Mikołaj Rej — Polonya dilinde yazan ilk büyük edebiyatçı
- 1 Temmuz 1569 Lublin Birliği — Ukrayna toprakları Litvanya'dan Polonya'ya geçti
- 17 Kasım 1592 III. Johan öldü; Sigismund İsveç-Polonya kişisel birliğini kurdu
- 21 Eylül 1610 Polonya kuvvetleri Moskova'yı işgal etti
- 11 Aralık 1618 Deulino Ateşkesi — Smolensk Polonya'da kaldı
- 19 Ocak 1654 Polonya ile savaş başladı (1667'ye dek)
- 1 Temmuz 1655 X. Karl Gustav, Polonya'yı istila etti ("Potop")
- 1 Nisan 1656 Lwów Yeminleri — Meryem Polonya Kraliçesi ilan edildi
- 16 Mayıs 1686 Ebedî Barış: Polonya Kiev'i ve sol yaka Ukrayna'yı Rusya'ya bıraktı
- 1700 Büyük Kuzey Savaşı Polonya topraklarında başladı
- 12 Temmuz 1704 XII. Karl, Leszczyński'yi Polonya kralı ilan ettirdi
- 24 Eylül 1706 Altranstädt Antlaşması — August Polonya tacından feragat etti
- 5 Ağustos 1772 Polonya'nın Birinci Paylaşımı
- 5 Ağustos 1772 Polonya'nın Birinci Paylaşımı — Rusya ve Avusturya'ya toprak kaybı
- 30 Eylül 1773 Polonya meclisi birinci paylaşmayı onayladı
- 23 Ocak 1793 Polonya'nın İkinci Paylaşımı
- 23 Ocak 1793 Polonya'nın İkinci Paylaşımı — Rusya ve Prusya'ya toprak kaybı
- 7 Mart 1793 Prusya Częstochowa'yı aldı: Polonya garnizonu Jasna Góra'dan çekildi
- 24 Ekim 1795 Polonya'nın Üçüncü Paylaşımı — Litvanya, Kurlandiya ve Batı Volinya Rusya'ya geçti
- 24 Ekim 1795 Polonya'nın Üçüncü Paylaşımı — devletin tamamen ortadan kalkması
- 29 Kasım 1830 Kasım Ayaklanması — Polonya isyanı (1831'e dek)
- 19 Ağustos 1914 Polonya birlikleri Kielce'ye yeniden girdi
- 5 Kasım 1916 Merkezî Devletler'e bağlı «Polonya Krallığı» ilan edildi
- 11 Kasım 1918 Polonya Cumhuriyeti bağımsızlığını kazanır: Alman işgal idaresi çöker
- 11 Kasım 1918 Polonya'nın bağımsızlığı — Naiplik Konseyi ordunun komutasını Piłsudski'ye verdi
- 27 Aralık 1918 Büyük Polonya (Wielkopolska) Ayaklanması Poznan'da başladı
- 27 Aralık 1918 Büyük Polonya (Poznań) ayaklanması: Poznan Almanya'dan Polonya'ya geçer
- 21 Nisan 1919 Polonya kuvvetleri Vilnius'u (Wilno) Sovyetlerden aldı
- 1 Mayıs 1919 Polonya ordusu Lutsk'u Ukrayna Kholm Tümeni'nden aldı
- 27 Ağustos 1919 Romanya Pokutya'yı boşalttı: Polonya ile temas eski Galiçya–Bukovina hattında
- 10 Ocak 1920 Versay Antlaşması yürürlüğe girdi: Almanya–Polonya sınırı
- 25 Nisan 1920 Polonya-Sovyet Savaşı
- 6 Mayıs 1920 UNR-Polonya ortak harekâtı Bolşevikleri Kiev'den çıkardı
- 31 Ağustos 1920 Doğu Prusya plebisitleri sonrası sınır: köyler Polonya'ya
- 18 Mart 1921 Riga Antlaşması — Polonya-Sovyet Savaşı sona erdi
- 30 Nisan 1921 Riga Antlaşması yürürlüğe girdi: Polonya–Sovyet sınırı
- 24 Mart 1922 Orta Litvanya Polonya'ya katıldı — Vilnius Polonya'nın oldu
- 20 Haziran 1922 Polonya ordusu Katowice'ye girdi — Yukarı Silezya'nın doğusu Polonya'ya geçti
- 20 Haziran 1922 Doğu Yukarı Silezya Almanya'dan Polonya'ya devredilir
- 15 Mart 1923 Büyükelçiler Konferansı Polonya'nın doğu sınırlarını tanıdı: Romanya sınırı
- 15 Mart 1923 Büyükelçiler Konferansı Vilnius'u Polonya'ya bıraktı; Litvanya tanımadı
- 26 Ocak 1934 Alman-Polonya saldırmazlık bildirisi imzalandı
- 19 Mart 1938 Litvanya Polonya ültimatomunu kabul edip diplomatik ilişki kurdu
- 8 Ekim 1938 Alman birlikleri Opava'ya, Polonya birlikleri Karviná (Fryštát) kesimine girdi
- 31 Mart 1939 İngiltere Polonya'nın bağımsızlığına güvence verdi
- 25 Ağustos 1939 İngiliz-Polonya Karşılıklı Yardım Antlaşması imzalandı
- 3 Eylül 1939 İngiltere ve Fransa, Polonya'nın işgali üzerine Almanya'ya savaş ilan etti
- 17 Eylül 1939 Kızıl Ordu doğu Polonya'ya girdi
- 17 Eylül 1939 Kızıl Ordu Polonya'ya girdi; Lvov, Brest-Litovsk, Grodno, Pinsk, Rivne dahil doğu Polonya Sovyet denetimine geçti
- 12 Ekim 1939 Hitler'in kararnamesiyle Polonya Genel Valiliği kuruldu (Varşova, Lublin, Radom, Kielce, Częstochowa vd.)
- 26 Ekim 1939 Almanya batı Polonya topraklarını ve Danzig'i Reich'a kattı
- 17 Ocak 1945 Sovyet ve Polonya birlikleri Varsova'yi kurtardi; Genel Hukumet topraklari Lublin merkezli Polonya yonetimine gecti
- 30 Mart 1945 Kizil Ordu Gdansk'i (Danzig) Almanya'dan aldi; sehir Polonya idaresine gecti
- 5 Temmuz 1945 Odra-Neisse dogusundaki Alman topraklari (Breslau, Stettin, Oppeln, Glatz, Gleiwitz, Elbing, Liegnitz) fiilen Polonya idaresine devredildi
- 2 Ağustos 1945 Potsdam kararları: Oder-Neisse doğusu Polonya'ya, Königsberg SSCB'ye; işgal ilkeleri
- 31 Aralık 1989 Polonya Halk Cumhuriyeti adı Polonya Cumhuriyeti (III. Cumhuriyet) olarak değiştirildi; Varşova, Gdansk, Poznan, Breslau ve öteki şehirler yeni cumhuriyete geçti
Kaynakça
- Dziennik Ustaw 1989 nr 75 poz. 444, Ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji PRL (eli.gov.pl/eli/DU/1989/444/ogl
- api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/1989/444/text.html) — «Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. [ELI üstveri: ogłoszenie 1989-12-31, wejście w życie 1989-12-31, wydanie 1989-12-29]»