Nepal (Malla Krallıkları → Gorkha/Şah Hânedanı)
Katmandu vadisinin üç Malla krallığından Gorkha fethiyle tek krallığa dönüşen Himalaya devleti; hiç sömürgeleşmedi, 1923'ün ötesine geçti. TDV'de ayrı madde yok; standart akademik kaynağa göre yazıldı. (1945 ufkundan sonra da sürdü — t: pencere ucu.)
Kronoloji
- 25 Eylül 1768 Prithvi Narayan Şah Katmandu'yu alıp vadiyi Gorkha yönetiminde birleştirdi
- 4 Mart 1816 Sugauli Antlaşması ile İngilizlere toprak verildi, sınırlar bugünkü hâline yaklaştı
- 15 Eylül 1846 Kot katliamıyla Rana ailesi fiilî iktidarı ele geçirdi, krallar sembolik kaldı
- 25 Eylül 1768 Prithvi Narayan Shah, Kathmandu'yu alıp Nepal Krallığı'nın kuruluşunu resmen ilân etti; başkentini Gorkha'dan Kathmandu'ya taşıdı
- 1769 Bhaktapur Savaşı'nda Prithvi Narayan Shah zafer kazanıp Kathmandu Vadisi'nin tamamının denetimini ele geçirdi
- 18 Şubat 1951 Delhi Anlaşması sonrası Kral Tribhuvan Kathmandu'ya döndü; Rana'ların başbakanlık tekeli sona erdi, krallık yetkileri geri geldi.
- 15 Aralık 1960 Kral Mahendra parlamentoyu feshedip partileri yasakladı; 1962'de partisiz Panchayat sistemi kuruldu.
- 8 Nisan 1990 Halk hareketi (Jana Andolan) sonucu kral partisiz Panchayat sistemini kaldırıp partilerin yasaklığını bitirdi; anayasal monarşiye geçildi.
- 13 Şubat 1996 Nepal Komünist Partisi (Maoist) 'Halk Savaşı'nı başlattı; on yıl sürecek iç savaş başladı.
İlgili maddeler
- 643 Narendradeva Tibet desteğiyle Nepal tahtında
- 1015 Pattikera şehri 1015 tarihli Nepal elyazmasında anılır
- 1300 Nepal, Alâeddin Halacî döneminde Delhi Sultanlığı'nın himayesine girdi
- 1314 Chandesvara Nepal fethini kutlayıp Tulapurusha bağışı yaptı (1314); geleneksel tarih 1324
- 1360 Nepal, III. Fîrûz Şah Tuğluk'un hâkimiyetini kabul etti
- 1428 Yakşa Malla tahta çıktı; Nepal en geniş sınırlarına ulaştı
- 1600 Bâbürlü etkisi Nepal sarayının kılık kıyafet ve âdetlerine girdi
- 1650 Nepal-Tibet ticaret ve darphane antlaşması
- 1788 Nepal-Tibet savaşı başladı
- 1792 Çin–Nepal antlaşması — Himalaya sınırı belirsiz bırakıldı
- 2 Ekim 1792 Betravati Antlaşması: Çin ordusu Nepal'i barışa zorladı
- 1 Kasım 1814 İngiliz-Nepal (Gorkha) Savaşı başladı
- 4 Mart 1816 Sugauli Antlaşması yürürlükte — Nepal ovalarını İngilizlere bıraktı
- 1854 Muluki Ain: Nepal'in ilk genel kanunnâmesi yürürlüğe girdi
- 1 Haziran 1854 Durbar Okulu açıldı: Nepal'de modern eğitimin başlangıcı
- 24 Mart 1856 Thapathali Antlaşması Nepal-Tibet savaşını bitirdi
- 24 Mart 1856 Nepal–Tibet barışı — sınır çizilmedi
- 1 Aralık 1857 Nepal birlikleri Hindistan ayaklanmasında İngilizler'in yanında savaştı
- 1 Kasım 1860 Katmandu Antlaşması — batı Terai Nepal'e iade edildi
- 1889 Bîr Hastahanesi kuruldu: Nepal'in ilk modern hastahanesi
- 1918 Tri-Chandra Koleji açıldı: Nepal'in ilk yüksek öğretim kurumu
- 1 Temmuz 1920 Nepal'de sati (dul yakma) yasaklandı
- 29 Ekim 1923 Nepal, İngiltere ile tam bağımsızlığını tanıyan antlaşmayı müzakere ediyordu
- 21 Aralık 1923 İngiltere-Nepal Dostluk Antlaşması: Nepal'in bağımsızlığı teyit edildi
- 1932 Cuddha Şumşer Rana Nepal başbakanı oldu
Kaynakça
- bulunamadı — TDV'de müstakil maddesi yok, dayanak: standart akademik kaynak