Mezyedîler
Benî Esed'in Nâşire koluna mensup, Merkezî Irak'ta (Hille) hüküm süren Şiî Arap emirliği. Büveyhî ve Selçuklu dönemlerinde yarı bağımsız kaldı; I. Sadaka zamanında Vâsıt, Basra ve Tikrît'e yayıldı; 1163'te Halife Müstencid'in birlikleri Hille'yi alarak hânedanı ortadan kaldırdı.
Kronoloji
- 14 Ocak 997 Ali b. Mezyed Büveyhîler tarafından emîr tanındı
- 1018 Ali b. Mezyed öldü (Zilkade 408, Nisan 1018); oğlu I. Dübeys yerine geçti.
- 18 Aralık 1055 Tuğrul Bey Bağdat'a girdi; Besâsîrî şehri terk edip Dübeys'e sığındı.
- 19 Ocak 1057 Besâsîrî ile Dübeys, Sincar'da Kutalmış komutasındaki Selçuklu ordusunu yendi.
- 1082 I. Dübeys öldü (Şevval 474, Mart 1082); oğlu Mansûr yerine geçti.
- 1086 Sadaka b. Mansûr emir oldu; Melikşah ona Dicle'nin batısındaki topraklarda hüküm sürme izni verdi (Rebîülevvel 479, Haziran-Temmuz 1086).
- 1102 Sadaka Hille'yi merkez edindi ve hutbeyi Muhammed Tapar adına okuttu (495/1102).
- 1104 Sadaka Vâsıt ve Hît'i ele geçirdi (Şevval 497, Temmuz 1104).
- 1106 Sadaka Basra'yı ele geçirdi (Cemâziyelevvel 499, Ocak 1106).
- 4 Mart 1108 Nu'maniye Savaşı'nda Sadaka öldü, oğlu Dübeys esir düştü (19 Receb 501).
- 25 Eylül 1135 II. Dübeys Sultan Mesud tarafından öldürüldü (14 Zilhicce 529).
- 1156 Hille Sultan Muhammed b. Arslanşah'ın komutanlarınca ele geçirildi; Mezyedîler Selçuklu nâibine tâbi oldu (551/1156).
- 1163 Halife Müstencid'in birlikleri Hille'yi aldı; Mezyedîler ortadan kaldırıldı
İlgili maddeler
- 14 Ocak 997 Ali b. Mezyed Büveyhîler'ce Nîl, Fellûce ve Câmiayn emîri olarak tanındı: Mezyedîler'in kuruluşu
- 16 Haziran 1086 I. Sadaka Mezyedî emîri oldu; Dicle'nin batısına kadar merkezî Irak Mezyedîler'e geçti
- 1 Temmuz 1104 Mezyedîler Vâsıt ve Hît'i, ardından Basra (1106) ve Tikrît'i (1106) aldı
Kaynakça
- TDV: mezyediler (MEZYEDÎLER)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, «mustencid-billah»