Liao Hanedanı (Kitan / Hıtay)
Moğolistan'ın doğusu, Mançurya ve Kuzey Çin'in 'On Altı Vilayet'ine hâkim olan Kitan (Hıtay) devleti; Song'dan haraç aldı, Jurchen Jin'e yenilerek yıkıldı, kalıntısı batıda Karahıtay Devleti'ni kurdu.
Kronoloji
- 916 Hıtay reisi Apaoki (Yelü Abaoji) kendini hükümdar ilan etti
- 926 Abaoji, Bohai (Balhae) devletini ortadan kaldırıp yerine oğlu Yelü Bei'nin yönettiği Dongdan (Doğu Kitan) devletini kurdu.
- 6 Eylül 926 Abaoji tifüsten öldü; veraset çekişmesinin ardından oğlu Yelü Deguang (Taizong) tahta çıktı (927).
- 28 Kasım 936 Kitanlar Shi Jingtang'ı Geç Jin imparatoru olarak tahta oturttu; Geç Jin Liao'nun vasalı oldu.
- 947 Taizong Kaifeng'e engelsiz girdi, Geç Jin'i yıktı ve devletin adını Büyük Liao olarak benimsedi.
- 12 Mart 969 İmparator Muzong altı hizmetlisi tarafından öldürüldü; Jingzong (Yelü Xian) tahta çıktı.
- 982 Çocuk yaştaki Shengzong tahta çıktı; annesi İmparatoriçe Dul Xiao naiplik yaptı ve Liao'nun en uzun saltanatı (982-1031) başladı.
- 1005 Chanyuan Antlaşması: Song, Liao'ya yıllık gümüş ve ipek ödemeyi kabul etti
- 1066 Daozong, 983'ten beri kullanılan Büyük Kitan adını bırakıp devlet adını yeniden Büyük Liao yaptı.
- 1114 Wanyan Aguda önderliğindeki Jurchenler Liao'ya açıkça başkaldırıp Ningjiang sınır kasabasına saldırdı ve Liao'nun gönderdiği orduyu yendi.
- 1120 Jin, Liao'nun Üst Başkenti Shangjing'i (Linhuang) ele geçirdi.
- 1122 Orta ve Batı başkentlerin düşmesi üzerine Prens Yelü Chun kendini Kuzey Liao imparatoru ilan etti, kısa süre sonra öldü.
- 1124 Yelü Dashi, Jin'e yenilen Liao'nun artıklarıyla batıya çekilip Batı Liao (Karahıtay) devletini kurdu; devlet de resmen Büyük Liao adını taşıdı.
- 1125 Son Liao imparatoru Tianzuo Jin'e esir düştü, hanedan yıkıldı
Kaynakça
- TDV: karahitaylar (KARAHITAYLAR) — kuruluş cümlesi
- Denis Twitchett & Klaus-Peter Tietze, 'The Liao', The Cambridge History of China Vol. 6 (Cambridge UP, 1994). Sayfa verilmedi (bu oturumda açılmadı).