Karahanlılar (bölünme öncesi birleşik devlet)
Türkistan'da kurulan ilk müslüman Türk hânedanı; 999'da Sâmânî başşehri Buhara'yı alarak Mâverâünnehir'e hâkim oldu. Ali ve Hasan kolları arasındaki çekişmeler 1041'de devletin Doğu ve Batı Karahanlılar olarak ikiye ayrılmasıyla sonuçlandı.
Kronoloji
- 840 Uygur Devleti'nin yıkılışından sonra Kâşgar-Balasagun yöresinde Karahanlı hânedanı ortaya çıktı
- 992 Hârun Buğra Han 992 başlarında Semerkant'ı ve ardından Buhara'yı ele geçirdi; Karahanlılar Mâverâünnehir'e ilk kez girdi.
- 996 Gazne valisi Sebük Tegin'in aracılığıyla yapılan anlaşmayla Seyhun (Sirderya) ötesi topraklar Karahanlılar'da bırakıldı.
- 999 İlig Han Nasr Buhara'yı alarak Sâmânî hâkimiyetine fiilen son verdi.
- 1005 Son Sâmânî mirasçısı İsmâil b. Nûh öldürüldü; Sâmânî varisliği ortadan kalktı.
- 1016 Karahanlılar Balasagun yakınında Kıtanlar'ı yendi.
- 1025 Yûsuf Kadır Han Özkent'e hâkim oldu, ertesi yıl Balasagun'u aldı; doğuda Kadır Han kolu güçlendi.
- 1026 Ali Tegin Mâverâünnehir'de fiilen bağımsız hükümdar oldu; batıda ayrı bir Karahanlı kolunun temeli atıldı.
- 1032 Yûsuf Kadır Han ölümüne yakın dönemde (Aralık 1032) oğlu Arslan Han Süleyman'a bıraktı; Ali Tegin aynı yıl Tamgaç Buğra Karahakan unvanını aldı.
- 1041 Böri Tegin İbrâhim ve Aynüddevle Muhammed Mâverâünnehir'de bağımsız devlet kurdu; Karahanlılar Doğu ve Batı olarak ikiye ayrıldı
İlgili maddeler
- 23 Mart 893 Sâmânî emîri İsmâil b. Ahmed Talas'ı alıp esir aldı; Karahanlılar başşehri Kâşgar'a taşıdı
- 904 Karahanlılar Sâmânî Maveraünnehir'ine intikam seferi düzenledi
- 992 Hârun Buğra Han Semerkant'ı aldı; Karahanlılar Mâverâünnehir'e ilk kez girdi
- 25 Ocak 996 Sebük Tegin, Sâmânîler adına Karahanlılar'la Katvân çölü sınır olmak üzere anlaşma yaptı
- 25 Ocak 996 Sebük Tegin aracılığıyla yapılan anlaşmayla Siriderya sahası Katvân'a kadar Karahanlılar'da kaldı; Fâik Semerkant valisi oldu
- 3 Ocak 998 Ebü'l-Hasan Ali Arslan Han öldü; Karahanlılar Ali ve Hasan kolu olmak üzere iki kol hâlinde sürdü
- 999 Karahanlılar Buhara'yı işgal etti; Sâmânî hânedan mensupları Özkent'e götürüldü
- 1 Ekim 999 İlig Han Nasr Buhara'yı aldı, Fergana Karahanlılar'ın eline geçti
- 15 Mart 1024 Arslan İlig Mansûr tahttan feragat etti; Yûsuf Kadır Han Karahanlılar'ın büyük kağanı oldu
- 1041 Karahanlı Devleti ikiye ayrıldı — Buhara ve Semerkant Batı, Kâşgar ve Balasagun Doğu Karahanlılar’da kaldı
- 31 Ağustos 1041 Karahanlılar Doğu ve Batı olarak ikiye ayrıldı: Aynüddevle Muhammed ile Böri Tegin İbrâhim Mâverâünnehir'de bağımsız devlet kurdu
- 17 Şubat 1059 İbrâhim b. Muhammed Yinal Tegin tarafından öldürüldü; Tuğrul Karahan Mahmud Doğu Karahanlılar'ın büyük kağanı oldu
- 1068 Doğu ve Batı Karahanlılar sınır antlaşması yaptı: batı sınırı Siriderya boyunca Hucend'e kadar, bütün Fergana Doğu Karahanlılar'a kaldı
- 1075 Tuğrul Tegin Ömer iki ay sonra iktidarı kaybetti; Kâşgar hâkimi Tamgaç Buğra Han Ebû Ali Hasan Doğu Karahanlılar'ın büyük kağanı oldu
- 16 Mart 1089 Kâşgar hâkimi Buğra Kara Hakan Hasan Melikşah adına hutbe okuttu; Batı ve Doğu Karahanlılar Selçuklu metbûluğunu tanıdı
- 25 Haziran 1210 Doğu Karahanlı son hükümdarı III. Muhammed Kâşgar yolunda öldürüldü; Küçlüğ Kâşgar'ı aldı, Doğu Karahanlılar sona erdi
- 25 Haziran 1210 Nayman Küçlüğ Han Kâşgar'ı ele geçirdi; Doğu Karahanlılar sona erdi
- 1212 Hârizmşah Muhammed Semerkant’ı zaptetti — Batı Karahanlılar yıkıldı
Kaynakça
- TDV: karahanlilar (KARAHANLILAR)