Kabartay (Kabardey) Beylikleri
Kuzey Kafkasya'nın orta kesiminde, Terek ve Malka havzalarında yaşayan Adige (Çerkes) kolunun kurduğu beylikler topluluğu; pşi denen beylerin yönettiği, tek merkeze bağlanmayan bir düzendi. Kırım Hanlığı ile Rusya arasında yüzyıllarca el değiştiren bölge, 1739 Belgrad Antlaşması'yla iki devletin de dışında TARAFSIZ ilan edildi; 1774 Küçük Kaynarca'nın 21. maddesiyle Küçük ve Büyük Kabartaylar Rusya'ya bırakıldı. ⚠️ BAŞLANGIÇ TARİHİ ATLAS UFKUDUR (1281), kuruluş tarihi DEĞİLDİR: TDV `kabartaylar` maddesi bir kuruluş tarihi vermiyor ve uydurulmadı. ⚠️ BİTİŞ 1774'tür çünkü kaynak siyasî bağlanmayı o tarihe veriyor; Rus idaresinin fiilen yerleşmesi daha uzun sürdü, o süreç ÖLÇÜLMEDİ.
Kronoloji
- 18 Eylül 1739 Belgrad Antlaşması — Kabartay iki imparatorluğun dışında tarafsız ilan edildi
- 21 Temmuz 1774 Küçük Kaynarca'nın 21. maddesiyle Küçük ve Büyük Kabartaylar Rusya'ya bırakıldı
İlgili maddeler
- 1735 Kırım kuvvetlerinin Kabartay üzerinden İran'a sevki — Rusya'nın protestosu ve savaşın bahanesi
- 12 Aralık 1739 Rusya ile barışın ahidnamesi: Kabartay tarafsız, Azak yıkılacak
- 1763 Rusya'nın Kabartay'da Mozdok Kalesi'ni yapması
Kaynakça
- TDV `kabartaylar` md. (gövdesi okundu) — yük taşıyan cümle: "Belgrad Antlaşması (1739) … Kabartayların yaşadığı bölgeyi TARAFSIZ BİR ÜLKE hâline getirmiştir." Bitiş için Küçük Kaynarca md. 21. ⚠️ BULUNAMADI ve UYDURULMADI (TDV gövdesi künye sorularıyla yeniden okundu): kuruluş tarihi
- Büyük/Küçük Kabartay ayrımının tarihi
- başkent
- Kırım-Osmanlı ilişkilerinin tarihleri
- 1774 sonrası süreç. Ölü sluglar: cerkesler
- TDV İslâm Ansiklopedisi, «cerkes»
- TDV İslâm Ansiklopedisi, «adigeler»
- TDV İslâm Ansiklopedisi, «kabardey»
- besleney (beşi de 302).