İspanya (Kastilya-Aragon)
Kastilya-Aragon birliğiyle doğan krallık; Akdeniz'de Osmanlı'nın 16. yüzyıldaki ana deniz rakibi. (1945 ufkundan sonra da sürdü — t: pencere ucu. 1936-1939 iç savaşında milliyetçi bölge ayrı künyede: [[ispanya-milliyetci]].)
Kronoloji
- 19 Ocak 1479 Kastilya ile Aragon tacları birleşti
- 2 Ocak 1492 Gırnata'nın düşüşüyle Reconquista tamamlandı
- 21 Temmuz 1535 Şarlken Tunus'u aldı (1574'te kesin olarak Osmanlı'ya geçti)
- 7 Ekim 1571 İnebahtı'da Kutsal İttifak donanmasının belkemiğini oluşturdu
- 1 Haziran 1580 Osmanlı ile fiilî ateşkes — Akdeniz cephesi duruldu
- 17 Temmuz 1936 Garnizonlarda askerî ayaklanma başladı: İspanya İç Savaşı
- 1 Nisan 1939 Franco iç savaşı kesin ve koşulsuz zaferle bitirdi
- 6 Temmuz 1947 Franco rejiminin Veraset Yasası referandumla onaylandı; İspanya devleti resmen krallık ilan edildi, kral seçilene dek Franco devlet başkanı kaldı.
- 26 Eylül 1953 ABD ile Madrid Paktları imzalandı; İspanya'da ABD üsleri karşılığında ekonomik ve askerî yardım sağlandı.
- 20 Kasım 1975 Franco öldü.
- 22 Kasım 1975 Juan Carlos I İspanya kralı ilan edildi; geçiş dönemi başladı.
- 6 Aralık 1978 Referandumla kabul edilen anayasa parlamenter monarşiyi ve özerk topluluklar devletini kurdu.
- 23 Şubat 1981 23-F darbe girişimi; Kral'ın tutumuyla başarısız oldu.
- 30 Mayıs 1982 İspanya NATO'ya katıldı.
- 1986 İspanya Avrupa Topluluğu'na katıldı.
İlgili maddeler
- 409 Suebler Pireneler'i aşıp İspanya'ya girdi; kuzeybatıda (Gallaecia) yerleşti
- 409 Vandallar, Alanlar ve Süevler İspanya'ya geçti: Hispania paylaşıldı
- 19 Ocak 1479 II. Fernando Aragon tahtına çıkar: Kastilya ile Aragon'un birleşmesiyle İspanya
- 1 Ağustos 1492 İspanya'dan sürülen Sefarad Yahudilerinin Osmanlı'ya kabulü
- 2 Ağustos 1492 İspanya'dan sürülen Yahudilerin Cenova limanına gelmesi
- 20 Kasım 1492 İspanya'dan sürülen Yahudilerin Ferrara'ya kabul edilmesi
- 7 Haziran 1494 Tordesillas Antlaşması — dünyanın İspanya ve Portekiz arasında paylaşımı
- 7 Haziran 1494 İspanya ve Portekiz, Tordesillas Antlaşması'yla yeni dünyayı Yeşil Burun Adaları'nın 370 fersah batısından geçen bir çizgiyle paylaştı
- 29 Aralık 1503 Garigliano Savaşı — İspanya'nın Napoli'yi kesin ele geçirmesi
- 17 Mayıs 1509 Oran'ın İspanya'ya düşüşü — Kardinal Cisneros'un Kuzey Afrika seferi
- 25 Temmuz 1512 Navarra'nın güney (İber) kısmı İspanya'ya ilhak edildi
- 23 Ocak 1516 Alçak Ülkeler'in İspanya tacına bağlanması — Ferdinand'ın ölümü, Şarlken'in tahta çıkışı
- 20 Eylül 1519 Macellan'ın (Magellan) dünya turu seferi İspanya'dan yola çıktı
- 25 Temmuz 1523 San Sebastián de Colima kuruldu — Yeni İspanya'nın Pasifik kıyısına açılması
- 1525 Mixteca İspanyol encomienda düzenine girdi (Yeni İspanya, Genel Valilik öncesi) — Tilantongo
- 13 Eylül 1528 İspanya ile fiilî ittifak — Ceneviz sermayesinin Habsburg maliyesine bağlanması
- 17 Nisan 1535 Antonio de Mendoza ilk Yeni İspanya valisi (viceroy) olarak göreve başladı — Tilantongo
- 17 Nisan 1535 Yeni İspanya Genel Valiliği kuruldu
- 16 Ocak 1556 Şarlken'in tahttan çekilmesi — İspanya tacı II. Felipe'ye geçti
- 10 Ağustos 1557 Saint-Quentin Savaşı — İspanya'nın Fransa karşısında zaferi
- 1564 İspanya'nın Bâdis (Peñón de Vélez) kayalığını geri alışı
- 1565 Legazpi Guam'a vararak adaların İspanya adına sahiplenildiğini ilan etti
- 23 Mayıs 1568 Seksen Yıl Savaşları'nın başlaması — İspanya'ya karşı isyan
- 6 Ocak 1579 Arras Birliği — Katolik güney eyaletleri İspanya'ya sadık kaldı
- 25 Ağustos 1580 Alcántara Savaşı — İspanya Portekiz'i fethetti
- 25 Ağustos 1580 Alcântara Savaşı — İspanya birliğinin askerî kesinleşmesi
- 16 Nisan 1581 İberya Birliği: Portekiz tacı İspanya kralına geçti
- 26 Temmuz 1581 Feragat Bildirgesi (Plakkaat van Verlatinghe) — Hollanda İspanya'dan bağımsızlığını ilan etti
- 2 Mayıs 1598 Vervins Barışı — İspanya Pikardiya'daki kaleleri Fransa'ya geri verdi
- 1606 İspanya Ternate'yi işgal etti, Sultan Said'i Manila'ya sürdü
- 1610 el-Arâiş'in (Larache) İspanya'ya terki
- 18 Mayıs 1618 "İspanya tertibi" — gerçekliği tartışmalı bir komplo
- 1634 Hollanda Batı Hindistan Şirketi Curaçao'yu İspanya'dan aldı
- 1655 İngiliz seferi Jamaika'yı İspanya'dan aldı
- 13 Şubat 1668 Lizbon Antlaşması — İspanya bağımsızlığı resmen tanıdı
- 2 Mayıs 1668 Aachen Barışı — Fransa ile İspanya arasında İspanyol Hollandası sınırının değişmesi
- 18 Temmuz 1670 Madrid (Godolphin) Antlaşması: İspanya Jamaika ve Cayman'ın İngiliz sahipliğini tanır
- 1673 İspanya'nın el-Hüseyme (Alhucemas) adalarını işgali
- 17 Eylül 1678 Nijmegen Barışı (Fransa–İspanya) — Franş-Konte Fransa'ya geçti
- 1692 Sor Juana Inés de la Cruz'un Primero sueño'yu yayımlaması (Yeni İspanya)
- 20 Eylül 1697 Ryswick Antlaşması: Lüksemburg Dükalığı, Mons ve Ypres İspanya'ya iade edildi
- 1 Kasım 1700 II. Carlos'un ölümü — İspanya Habsburg hanedanı sona erdi
- 1701 İspanya Veraset Savaşı'na girilmesi
- 7 Eylül 1701 İspanya Veraset Savaşı'nın başlaması
- 15 Mayıs 1702 İspanya Veraset Savaşı başladı
- 2 Ocak 1704 İspanya Veraset Savaşı'nda tarafsızlık kararı
- 13 Temmuz 1713 Utrecht Antlaşması — İspanya imparatorluğunun Avrupa'daki mirası bölündü
- 2 Eylül 1720 Sardinya İspanya'dan Savoy hânedanına geçti — Sardinya Krallığı doğdu
- 1 Temmuz 1732 Vahran'ın (Oran) yeniden İspanya'ya kaybı
- 1748 Mariya Terezya Parma ve Piacenza'yı İspanya infantı Don Felipe'ye bıraktı
- 10 Ağustos 1759 III. Carlos İspanya kralı oldu
- 3 Kasım 1762 Fontainebleau Antlaşması — Luizyana İspanya'ya bırakıldı
- 2 Nisan 1767 Cizvitlerin İspanya ve sömürgelerinden sürülmesi
- 1 Ekim 1777 San Ildefonso Antlaşması — İspanya Colonia do Sacramento ve Río Grande'yi aldı
- 22 Temmuz 1795 Basel Antlaşması: İspanya Hispaniola'nın doğusunu (Santo Domingo) Fransa'ya bıraktı: Santo Domingo
- 6 Haziran 1801 Badajoz Antlaşması — Olivenza İspanya'ya geçti, Guadiana fiilî sınır oldu
- 25 Mart 1802 Amiens Antlaşması — Menorka İspanya'ya geri verildi
- 21 Haziran 1813 Vitoria Savaşı — Fransızlar İspanya'dan sürüldü
- 15 Eylül 1821 Orta Amerika Bağımsızlık Bildirisi — Guatemala Genel Kaptanlığı İspanya'dan ayrıldı
- 28 Kasım 1821 Panama İspanya'dan bağımsızlığını ilan etti ve Gran Kolombiya'ya katıldı
- 5 Şubat 1860 İspanya Tıtvân'ı işgal etti
- 29 Eylül 1864 Lizbon Sınır Antlaşması — Minho'dan Caia'ya İspanya–Portekiz sınırı
- 11 Temmuz 1868 Bayonne Nihaî Akdi — Fransa–İspanya sınırının delimitasyonu tamamlandı
- 11 Şubat 1873 Birinci İspanya Cumhuriyeti'nin ilanı
- 17 Kasım 1899 İspanya Kuzey Mariana Adaları'nın idaresini Almanya'ya fiilen devretti (Saipan)
- 3 Ekim 1904 Fransa-İspanya antlaşması: Akdeniz kıyısı İspanya'nın nüfuzuna bırakıldı
- 1908 İspanya Melîle çevresine müdahale edip önemli noktaları işgal etti
- 1911 İspanya Arâiş ve el-Kasr'a asker çıkardı
- 1913 İspanya Tıtvân ve çevresini işgal etti
- 14 Nisan 1931 İspanya'da İkinci Cumhuriyet ilan edildi, Kral XIII. Alfonso ülkeyi terk etti
- 27 Şubat 1939 İngiltere ve Fransa Franco hükûmetini İspanya hükûmeti olarak tanıdı
- 14 Haziran 1940 İspanya Tanca Uluslararası Bölgesi'ni askerî olarak işgal etti
- 3 Kasım 1940 İspanya Tanca'nın uluslararası yönetim organlarını kaldırdı
- 12 Ekim 1968 Ekvator Ginesi İspanya'dan bağımsız oldu (Malabo, Bata)
- 26 Şubat 1976 İspanya, BM Genel Sekreteri'ne mektupla Sahra'daki varlığına son verdiğini bildirdi; La Agüera dahil güney yarısı fiilen Moritanya idaresinde kaldı.
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi, «İspanya» (https://islamansiklopedisi.org.tr/ispanya): «Kastilyalı Izabella ile Aragonlu II. Ferdinand arasındaki evlilik (1469)»
- «Granada’nın ele geçirilerek ‘reconquista’nın tamamlandığı» (1492)
- «Portekiz Krallığı’nı da ilhak etmiş olarak (1580)» ... «1580’den beri sürdürdüğü birlikteliğine son verdi (1640)»
- «İspanya Veraset Savaşı’nı başlattı (1701)»
- V. Felipe'nin kralığı Utrecht'te tanındı (1713). Künye başlangıcı 1479-01-19: DBE (RAH) «Juan II de Aragón y de Navarra» «Barcelona, 19.I.1479», GEC aynı.
- IBER-KRON-1028