İngiliz Sudanı (Anglo-Mısır Kondominyumu)
Mehdî Devleti'nin İngiliz-Mısır ordularınca yıkılmasından sonra 19 Ocak 1899'da imzalanan antlaşmayla kurulan, nominal Osmanlı/Mısır ortaklığına rağmen fiilen İngiltere'nin yönettiği Sudan idaresi (1923 sonrasında da sürdü, 1956'da bağımsızlığa dek).
Kronoloji
- 19 Ocak 1899 İngiliz-Mısır antlaşmasıyla Sudan'ın kontrolü fiilen İngiltere'nin eline geçti
- 6 Kasım 1916 Dârfûr Sultanı Ali Dinar İngiliz kuvvetlerince öldürüldü; Dârfûr İngiliz Sudanı'na katıldı.
- 1924 Ali Abd el-Latîf'in tutuklanıp sürülmesi üzerine Hartum'da bir Sudan taburu ayaklandı, ayaklanma bastırıldı (Kasım 1924; gün kaynakta yok).
- 26 Ağustos 1936 İngiltere-Mısır ittifak antlaşması İngiliz askerî işgalinin bitiş takvimini belirledi, ancak Sudan'ın geleceği konusunda uzlaşılamadı.
- 1940 İtalyan kuvvetleri Kassala'yı ele geçirdi (yıl; gün kaynakta yok).
- 1941 Ocak 1941'de Sudan Savunma Gücü Kassala'yı geri aldı (gün kaynakta yok).
- 1948 Mısır'ın itirazına rağmen kısmen seçimle belirlenen Sudan Yasama Meclisi kuruldu.
- 12 Şubat 1953 İngiltere-Mısır Kahire anlaşması Sudan'a üç yıllık geçiş dönemi ve ardından kendi kaderini tayin hakkı tanıdı.
- 25 Kasım 1953 Parlamento seçimleri yapıldı; İsmâil el-Ezherî'nin Ulusal Birlik Partisi kazandı.
- 18 Ağustos 1955 Torit'te Ekvatoriya Birliği askerleri ayaklandı, ayaklanma Juba, Yei ve Maridi'ye yayıldı (18-30 Ağustos 1955).
- 1956 Sudan bağımsız devlet olarak ortaya çıktı; İsmâil el-Ezherî ilk başbakan oldu.
İlgili maddeler
- 19 Ocak 1899 Anglo-Mısır Kondominyum Antlaşması — İngiliz Sudanı kuruldu
- 6 Kasım 1916 Ali Dînâr öldürüldü — Dârfûr İngiliz Sudanı'na bağlandı
- 6 Kasım 1916 Ali Dînâr'ın öldürülmesi — Dârfûr Sultanlığı sona erdi, Darfur İngiliz Sudanı'na bağlandı
Kaynakça
- TDV, madde: sudan (CANLI, raw HTML doğrulandı, 102.752 karakter — '200≠madde' ve 'çıkarılamadı≠metin yok' tuzakları elendi, gövde gerçekten okundu) — AYNEN: "19 Ocak 1899'da Sudan'da yönetimin çerçevesini oluşturan bir antlaşmanın imzalanmasıyla Sudan'ın kontrolü fiilen İngiltere'nin eline geçmiş oldu. Bâbıâli, hâkimiyet hakları ihlâl edildiği için bu antlaşmaya şiddetle karşı çıktıysa da bir netice alınamadı." GÜN hassasiyetinde.