Hürmüz Sultanlığı
Hürmüz Boğazı'nı ve Basra Körfezi ağzındaki deniz ticaretini denetleyen bağımsız bir sultanlık. TDV: 14. yüzyılda "hür, güzel, hareketli bir ticaret şehri" ve İzki, Suhâr, Hûr Fakkân ile Kelbâ ona bağlıydı — yani kendi tâbileri olan bir siyasî yapı. 1507'de Albuquerque adayı kuşattı fakat alamadan döndü; yedi yıl sonra Şah İsmâil'in Osmanlı ile ihtilâfından yararlanarak adayı ele geçirdi ve İran'a tâbi olan sultanı Portekiz hâkimiyeti altına soktu (1514). ⚠️ f:1281-01-01 BİR KAYNAK İDDİASI DEĞİLDİR — TDV "14. yüzyıl" diyor, gün ya da yıl vermiyor; 1281 atlas penceresinin başıdır ve bu alan o yüzden buraya çekilmiştir. t:1514 ise kaynakta AÇIKÇA vardır.
Kronoloji
- 1296 Emîr Bahâeddin Ayâz Fars'ın desteğiyle Hürmüz'de yönetimi ele geçirdi; Çağatay akınları yüzünden Cerûn adasına geçiş bu dönemde gerçekleşti.
- 1300 TDV'ye göre Hükümdar Kutbüddin Tehemten, Moğol akınları sırasında halkı Cerûn adasına nakletti ve Yeni Hürmüz kuruldu (Iranica göçü Çağatay akınlarına bağlar ve 1296'dan sonrasına koyar).
- 1320 Mir Kutbeddin Tehemten, Körfez'in başlıca ticaret merkezi Kays Adası'nı ve Bahreyn'i ele geçirdi.
- 1507 Portekizliler Uman ve Hürmüz sahil şehirlerini ele geçirmeye başladı; Memlük donanması bu ilerleyişi durduramadı
- 10 Ekim 1507 Albuquerque'nin Cerûn önünde topçuyla galip gelmesinin ardından yapılan antlaşmayla Hürmüz halkı Portekiz Kralı Manuel'in hâkimiyetini tanıdı ve yılda 15.000 eşrefî haraç vermeyi kabul etti.
- 1 Şubat 1508 Dört kaptanın Albuquerque'yi terk etmesi üzerine Portekizliler kale inşaatı bitmeden adadan ayrıldı (Şubat 1508 başı).
- 1514 Şah İsmâil'in Osmanlı ile ihtilâfından yararlanan Portekiz, İran'a tâbi Hürmüz sultanını hâkimiyeti altına aldı