Hitit Krallığı ve İmparatorluğu (Hatti)
D205 sınıfı: Eski Krallık-Orta Krallık-İmparatorluk TEK polity (kesinti yok; 'Orta Krallık' 100 yıldan kısa karanlık dönem, süreklilik). Hattuşili I MÖ ~1650 Hattuşa'yı yeniden kurdu; Şuppiluliuma I MÖ ~1344-1322; Hattuşa MÖ ~1200-1180 arasında yıkıldı. t konvansiyonel MÖ ~1180 (worldhistory 1200/1190 verir); onyıl hassasiyeti. ÖNERİ: dizindeki hitit-eski (-1649/-1499) ve hitit-imp (-1399/-1179) bu künyede birleştirilsin; arada kalan -1499/-1399 boşluğu Hitit'in 'yok' görünmesine yol açar (Kizzuwatna ayrı polity olarak kalır).
Kronoloji
- MÖ 1349 I. Suppiluliuma tahta çıktı (c. MÖ 1350; Bryce orta kronolojisi) [yalnız yıl teyitli; gün teyitsiz]
- MÖ 1258 III. Hattusili ile II. Ramses arasında Hitit-Mısır barış antlaşması (MÖ 1259; Mısır nüshası Kasım/Aralık 1259, Pi-Ramesse) [yalnız yıl teyitli; gün teyitsiz]
- MÖ 1236 IV. Tudhaliya dönemi başlar (c. MÖ 1237) [yalnız yıl teyitli; gün teyitsiz]
- MÖ 1524 Telipinu tahta çıktı, veraset kurallarını belirleyen fermanı çıkardı (r. c. MÖ 1525-1500) [yalnız yıl teyitli; gün teyitsiz]
- MÖ 1499 Telipinu'nun saltanatı sona erdi (c. MÖ 1500); Alluwamna, Hantili II, Zidanta II, Huzziya II ve Muwattalli I'in izlediği, kaynakça bakımından sönük dönem başladı — Hitit devleti sürer, Eski Krallık-Yeni Krallık ayrımı Bryce'ta Tudhaliya I/II'de (c. MÖ 1400) yapılır [yalnız yıl teyitli; gün teyitsiz]
- MÖ 1649 I. Hattuşili Hattuşa'yı başkent yapıp krallığı kurdu
- MÖ 1594 I. Murşili Babil'i yağmaladı, Amorit hanedanı sona erdi (MÖ 1595, orta kronoloji) [yalnız yıl teyitli; gün teyitsiz]
- MÖ 1321 I. Suppiluliuma'nın saltanatı sona erdi (c. MÖ 1322); kısa süren II. Arnuwanda (1322–1321) ve ardından II. Mursili (1321–1295) tahta çıktı [yalnız yıl teyitli; gün teyitsiz]
- MÖ 1273 II. Muvatalli Kadeş'te II. Ramses ile savaştı (MÖ 1274) [yalnız yıl teyitli; gün teyitsiz]
- MÖ 1209 II. Şuppiluliuma'nın donanması Kıbrıslıları denizde yendi (yıl yaklaşık) [yalnız yıl teyitli; gün teyitsiz]
- MÖ 1199 Hattuşa'nın merkezî idarece boşaltılması ve ardından yakılması; Hitit merkez krallığının sonu (c. MÖ 1200, 12. yy'ın çok erken yılları) [yıl yaklaşık, onyıl hassasiyeti; gün teyitsiz]
Kaynakça
- TDV Islam Ansiklopedisi, ANADOLU maddesi (https://islamansiklopedisi.org.tr/anadolu)
- Encyclopaedia Judaica 'Hittites' (https://www.encyclopedia.com/history/asia-and-africa/ancient-history-middle-east/hittites) — «Hititler önce 1650-1490 arasında ... Eski Hitit Devleti ile ... Yeni Hitit Devleti veya Hitit İmparatorluğu devrinde (1440-1200)»