İran Sosyalist Sovyet Cumhuriyeti (Gîlân Cumhuriyeti, Kuçek Han)
5 Haziran 1920'de Reşt'te ilan edilen Cengelî/Komünist cumhuriyeti; Şubat 1921 Rus-İran antlaşması ve Kasım 1921'de Rıza Han'ın Kazaklarının Reşt'i almasıyla bitti. Not: [gun yok] t. `gilan-kiya` farklı polity.
Kronoloji
- 5 Haziran 1920 Mirza Küçük Han Reşt'te İran Sosyalist Sovyet Cumhuriyeti'ni (Gîlân Cumhuriyeti) ilan eder.
- 19 Temmuz 1920 Reşt'te 'kızıl' darbe: komünistlerle Cengelîlerin iş birliği biter, Kuçek Han iktidardan uzaklaşır; yönetimi Ehsanullah Han Dostdar komünist ağırlıklı hükûmetle devralır.
- 1 Ekim 1920 Sovyet temsilcisi Rothstein'in baskısıyla Dostdar ve arkadaşları Bakü'ye gider (Ekim 1920 başı; gün kaynakta yok).
- 21 Şubat 1921 Rıza Han Tahran'da darbe yapar; merkezî hükûmet Gîlân'daki Sovyet desteğini kesecek antlaşmaya yönelir.
- 26 Şubat 1921 Rus-İran antlaşması imzalanır; Gîlân cumhuriyetinin dış desteği zayıflar.
- 1 Eylül 1921 Sovyet birlikleri İran'dan çekilir; Enzelî'de yalnız bir kruvazör kalır, merkezî hükûmet güçleri Gîlân'a girip cumhuriyeti sona erdirir (Eylül 1921; gün kaynakta yok).
Kaynakça
- Encyclopaedia Iranica 'Caspian Sea ii', 'Rasht i', 'Communism i', 'Jangali movement'