Kârkiyâ Hânedanı (Gilân)
Doğu Gilân'da (Biyepîş) Zeydî bir seyyid ailesinin kurduğu yerel hanedan; TDV `gilan` maddesi kuruluşu İlhanlı Hükümdarı Olcaytu'nun 1306-07'deki başarısız ilhak girişiminden sonra diye tarihsiz anlatıyor, kesin yıl (773/1371-72, Emîr Kiyâ'nın oğlu Ali Kiyâ'nın bölgeye dönüp hâkimiyeti tesis etmesi) Encyclopaedia Iranica'nın `KĀR KIĀ` maddesinden alındı. Safevî Şahı I. Abbas'ın 1592'de bölgeyi doğrudan hâkimiyetine almasıyla sona erdi (TDV `gilan` maddesiyle BİREBİR tarihli). ⚠️ f:1371, İlhanlı'nın çöküşünden (1335) 36 yıl SONRAdır — bu aralıkta veride `ilhanli` köprüsü kullanılacak (künye tarafında ek işlem gerekmiyor).
Kronoloji
- 1371 Ali Kiyâ, babası Emîr Kiyâ'nın ailesiyle Doğu Gilân'a dönüp hâkimiyeti tesis etti (773 AH)
- 19 Nisan 1379 Kiyâlar yedi yıl (781-88 h./1379-86) sürecek şekilde Kazvin'i denetimlerine aldı (781 h.; hicrî yılın ilk günü alındı).
- 1389 Ali Kiyâ ile kardeşleri Mehdi Kiyâ ve Hasan Kiyâ, Biyepes emirleriyle yapılan savaşlarda öldürüldü (791 h./1389).
- 27 Ekim 1394 Emîr Seyyid Muhammed hükümdar oldu ve 833 h.'ye (1430) kadar hüküm sürdü (797 h./1394; hicrî yılın ilk günü alındı).
- 26 Nisan 1476 Akkoyunlu Uzun Hasan, Biyepes'i Emîr Rüstem'e verdi; Sultan Muhammed Mirza bundan sonra indirimli haraç ödedi (881 h./1476; hicrî yılın ilk günü alındı).
- 4 Nisan 1478 Hanedanın en güçlü dönemi sayılan Sultan Ali Mirza saltanatı başladı (883-910 h./1478-1505; hicrî yılın ilk günü alındı).
- 2 Ekim 1494 Şah İsmâil'in Lâhîcân'da Kiyâ sarayında barındırıldığı dönem başladı (900-905 h./1494-99; hicrî yılın ilk günü alındı).
- 1501 Safevî hâkimiyeti kuruldu, Kârkiyâ'lar yerel/nominal beylik olarak sürdü
- 1506 Sultan Ahmed Han'ın saltanatı başladı (911-40 h./1506-33).
- 10 Nisan 1510 Şeyh Necmeddin öldü ve Safevîler Sultan Ahmed Han'ın Gilan üzerindeki hâkimiyetini tanıdı (916 h./1510; hicrî yılın ilk günü alındı).
- 1558 Şah Tahmasb Sultan Mahmud'u Biyepes'e atadı; Hân Ahmed Han vekil olarak idarede kaldı (965 h./1558).
- 26 Haziran 1568 Hân Ahmed Han hapsedildi; esaret 986 h.'ye (1578) kadar sürdü (976 h./1568; hicrî yılın ilk günü alındı).
- 1578 Hân Ahmed Han, Şah Sultan Muhammed Hudâbende tarafından serbest bırakıldı (985 h./1578).
- 1592 Şah I. Abbas bölgeyi doğrudan hâkimiyeti altına aldı, hanedan sona erdi
Kaynakça
- gilan (TDV, bitiş tarihi)
- Encyclopaedia Iranica, madde: KĀR KIĀ (kuruluş tarihi, 773/1371-72)