Fâtımî Devleti
İfrîkıye'de kurulup 969'da Mısır'ı alan, Kahire merkezli İsmâilî-Şiî hilâfeti; XI. yüzyılda Suriye'yi Mirdâsîler, Selçuklular ve Haçlılar karşısında adım adım kaybetti, 1171'de Selâhaddin'in Abbâsî hutbesiyle sona erdi.
Kronoloji
- 909 Fâtımî halifeliği İfrîkıye'de kuruldu (Ubeydullah el-Mehdî)
- 6 Temmuz 969 Kumandan Cevher es-Sıkıllî Fustat'a girerek Mısır'ı fethetti; İhşîdîler sona erdi (17 Şâban 358).
- 24 Aralık 971 Cevher Karmatîleri yendi (3 Rebîülevvel 361).
- 5 Haziran 973 Halife Muiz-Lidînillâh Kahire'ye geldi ve Kahire hilâfet merkezi oldu (Ramazan 362 / Haziran 973; ayın ilk günü).
- 14 Ekim 996 Azîz-Billâh'ın ölümü üzerine on bir yaşındaki Hâkim-Biemrillâh halife oldu (28 Ramazan 386).
- 13 Şubat 1021 Halife Hâkim Mukattam tepesine çıktıktan sonra bir daha görülmedi (27 Şevval 411).
- 16 Mayıs 1051 Zîrî emîri Muiz b. Bâdis İfrîkıye'de hutbeyi Abbâsîler adına okutarak Fâtımîler'den koptu (443/1051; hicrî yılın ilk günü).
- 1059 Besâsîrî Bağdat'ı ele geçirip hutbeyi Fâtımî halifesi Müstansır adına okuttu (13 Zilkade 450).
- 1073 Kıtlık ve iç karışıklık sırasında Akkâ valisi Bedr el-Cemâlî Kahire'ye çağrıldı, İldeniz'in tutuklanmasıyla vezirliği ve idareyi ele aldı (Ocak 1073).
- 17 Ağustos 1075 Selçuklu emîri Atsız Filistin'e hâkim oldu ve Dımaşk'ı alarak Suriye'deki Fâtımî hâkimiyetine son verdi (468/1075; hicrî yılın ilk günü).
- 29 Aralık 1094 Müstansır-Billâh öldü; vezir Efdal Müsta'lî'yi halife ilan etti, bu olay Fâtımî İsmâilîliği'nin Müsta'liyye ve Nizâriyye diye ikiye ayrılmasına yol açtı (18 Zilhicce 487).
- 3 Temmuz 1160 Halife Fâiz ölünce vezir Talâi' b. Rüzzîk dokuz yaşındaki Âdıd'ı halife ilan etti; devleti fiilen vezirler yönetiyordu.
- 18 Ocak 1169 Nûreddin Zengî'nin gönderdiği Şîrkûh Kahire'ye girdi, Şâver idam edildi ve Şîrkûh vezir oldu.
- 26 Mart 1169 Şîrkûh'un ölümünden sonra Âdıd, Selâhaddin'i vezir atadı; Fâtımî yönetimi fiilen Zengî hizmetindeki Türk kumandanların eline geçti.
- 13 Eylül 1171 Mısır'da hutbe Abbâsî halifesi adına okundu; Fâtımî hilâfeti sona erdi
Kaynakça
- TDV: fatimiler (FÂTIMÎLER, Eymen Fuâd Seyyid)
- son: TDV eyyubiler