Derbend (Bâbülebvâb) Hâşimî Emirliği
Abbâsî zaafında Hâşim b. Sürâka'nın Derbend'de kurduğu Arap asıllı emirlik; son emîr Mansûr b. Abdülmelik'in 1065'te öldürülmesinden sonra ülke Şirvanşahlar'ın, ardından en azından adıyla Selçukluların eline geçti.
Kronoloji
- 869 Hâşim b. Sürâka Derbend'de bağımsızlığını ilân etti
- 884 Hâşim b. Sürâka'nın yönetimi bitti; oğlu Ömer, ardından Muhammed I emir oldu (884-915).
- 901 Muhammed I Hazar saldırısını püskürttü.
- 905 Muhammed I, Serir hâkiminin hilesiyle esir alındı.
- 939 I. Abdülmelik öldü; ileri gelenler küçük oğlu Ahmed'i uzaklaştırıp Tabasaranlı Heysem'i emir yaptı.
- 954 Ahmed b. Abdülmelik Derbend emirliğine geri getirildi (954-976).
- 987 Ruslar on sekiz gemiyle Derbend önünde göründü; karaya çıkan mürettebat halk tarafından katledildi.
- 1025 I. Mansûr Hristiyan Serir hükümdarının kızıyla evlendi.
- 1032 I. Mansûr, geçitlerde Rus akıncılarına pusu kurdu.
- 1035 II. Abdülmelik, Şirvanşah ailesinden Şemkuye ile evlendi.
- 1043 II. Abdülmelik öldü; oğlu II. Mansûr emir oldu (1043-1054, 1055-1065).
- 1054 II. Laşkeri, II. Mansûr'a karşı ayaklanıp kısa süre emir oldu (1054-1055).
- 1065 Son Hâşimî emîri Mansûr b. Abdülmelik öldürüldü; ülke kısa sürede Şirvanşahlar'ın eline geçti
İlgili maddeler
- 627 Herakleios’un müttefiki Hazarlar Derbend’i (Çor) zapteti
- 30 Kasım 642 Bâbülebvâb (Derbend) harekâtı: Sürâka b. Amr komutasındaki İslâm ordusuna Habîb b. Mesleme destek verdi
- 652 Selmân b. Rebîa Derbend'i aşıp Hazar başşehri Belencer'e kadar ilerledi
- 12 Ağustos 652 Selmân b. Rebîa komutasındaki ordu Derbend'i geçip Belencer'e ulaştı ve yenildi; Araplar'ın Hazar ülkesine ilk önemli hücumu
- 12 Ağustos 652 Selmân b. Rebîa Derbend Geçidi’ni aşıp Hazar başşehri Belencer’e dayandı; Hazarlar orduyu yendi
- 714 Mesleme b. Abdülmelik Derbend Geçidi’ni ele geçirdi
- 714 Mesleme b. Abdülmelik Derbend geçidini aldı
- 714 Mesleme Derbend Geçidi’ni ele geçirdi
- 732 Mervân b. Muhammed Derbend'i geçip Belencer'de 40.000 kişilik Hazar kuvvetini yendi; barış yapıldı
- 732 Mervân b. Muhammed Derbend’i aşıp Belencer’e girdi; Hazarlarla İslâm şartlı barış yapıldı
- 869 Derbend’de Arap asıllı Hâşimî emirliği kuruldu
- 1318 Özbek Han Derbend'i aşarak İlhanlı kuvvetlerine saldırdı
- 1509 Şah İsmâil'in Derbend'i alışı — Safevî hâkimiyeti Kafkas kapısına ulaştı
- 5 Ekim 1578 Derbend halkının Lala Mustafa Paşa'ya bağlılık arzı — Demirkapı Osmanlı idaresinde
- 1607 Şirvan'ın kaybı — Şamahı, Bakü ve Derbend
- 3 Eylül 1722 Rus kuvvetlerinin Derbend'i alması: I. Petro'nun Hazar seferi
- 23 Eylül 1723 Petersburg Antlaşması: Derbend, Bakü ve Hazar'ın güney kıyıları Rusya'ya bırakıldı
- 31 Mayıs 1734 Nâdir'in Rus elçisi Golitsın'a tehdidi: Hazar eyaletleri ve Derbend verilmezse Osmanlı ile anlaşacak
- 9 Kasım 1734 Rus çekilme buyruğu — Bakü, Nizovaya ve Kura'dan Derbend'e kadar bütün mevziler boşaltılacak
- 21 Mart 1735 Gence Antlaşması: Derbend ve Bakü'nün İran'a iadesi
- 8 Mayıs 1735 Derbend'in İran'a teslimi — on üç yıllık Rus işgalinin sonu
- 1 Eylül 1759 Kuba Hanı Feth Ali Han Derbend'i aldı
- 21 Mayıs 1796 Zubov seferi: Rus kuvvetleri Derbend'i işgal etti
- 1 Temmuz 1806 Gudoviç Derbend'i aldı — Derbend Rusya'ya katıldı
Kaynakça
- TDV: derbend--dagistan (DERBEND)
- Encyclopaedia Iranica, C. Cahen, 'ĀL-E HĀŠEM' — https://www.iranicaonline.org/articles/al-e-hasem-3rd-5th-9th-11th-century-local-dynasty-of-the-region-of-darband-bab-al-abwab/