Büveyhîler
Deylem asıllı Şiî hânedan; Fars, Kirman, Cibâl ve Irak'ta dört kol hâlinde hüküm sürdü, 945'ten 1055'e kadar Bağdat'ta Abbâsî halifeliğini denetledi.
Kronoloji
- 932 Büveyhî Ali İsfahan'ı işgal etti; hânedan İran'ın batısında hâkimiyet kurmaya başladı
- 934 Ali (İmâdüddevle) Abbâsî valisi Yâkūt'u yener ve Şîraz'ı alır; Fars Büveyhî merkezi olur.
- 19 Aralık 945 Ahmed Bağdat'a girer ve Halife Müstekfî'den Muizzüddevle unvanını alır; Büveyhîler halifeliği denetlemeye başlar.
- 967 Muizzüddevle ölür (356/967).
- 978 Adudüddevle Bahtiyâr'ı bertaraf edip Irak'ın denetimini ele alır (367/978); Büveyhîler en geniş sınırlarına onun döneminde ulaşır.
- 983 Adudüddevle ölür (372/983); hânedanda veraset mücadelesi başlar.
- 989 Şerefüddevle ölür, Bahâüddevle Bağdat tahtına çıkar (379/989).
- 1029 Gazneli Mahmud Rey'i alır; Cibâl kolu sona erer (420/1029).
- 1048 Kavurd Bey Kirman'daki Büveyhî hâkimiyetine son verir (440/1048).
- 18 Aralık 1055 Tuğrul Bey Bağdat'a girdi; Irak'taki 110 yıllık Büveyhî hâkimiyeti sona erdi
- 1056 Fazlûye, Fülâd Sütûn'u öldürür; Fars'taki Büveyhî hâkimiyeti sona erer (448/1056).
- 1062 Kavurd Şîraz'a girdi; Büveyhî toprakları tümüyle Selçuklu hâkimiyetine geçti
İlgili maddeler
- 1 Temmuz 949 Büveyhîler Kazvin yakınında Merzübân'ı yenip esir aldı
- 971 Halife Mutî‘, Büveyhîler'in desteklediği Bihistûn'a Taberistan, Cürcân, Sâlûs ve Rûyân'ın hâkimiyetini onayladı
- 24 Mayıs 985 Bahreyn Karmatîleri Basra'dan iki yıl sonra Kûfe'yi işgal etti; Büveyhîler karşısında tutunamayıp çekildiler
- 14 Ocak 997 Ali b. Mezyed Büveyhîler'ce Nîl, Fellûce ve Câmiayn emîri olarak tanındı: Mezyedîler'in kuruluşu
- 1029 Gazneli Mahmud Rey'i aldı; Büveyhîler'in Cibâl kolu sona erdi
- 1044 Ebû Kâlîcâr Büveyhîler'in Irak, Fars ve Kirman kollarını birleştirdi
Kaynakça
- TDV: buveyhiler (BÜVEYHÎLER)