Aruã (Marajó)
Amazon ağzındaki Marajó adası ile çevresindeki Caviana ve Mexiana adalarında yaşayan Aruã; temas döneminin Marajó halkı ve kano ustalığıyla tanınan bir Karib topluluğu. Portekiz kayıtlarına 1643'te girdiler, 1659'da Mapuá deresinde şef Piye öncülüğünde barış yaptılar, 1701'de üç köyleri sayıldı ve 1793'te Chaves'ten aşağı Tocantins'e sürüldüler. Son Aruã toplulukları 1834-36 Cabanagem ayaklanmasının ardından ortadan kalktı. ⚠️ Bu künye MARAJOARA HÖYÜK KÜLTÜRÜ DEĞİLDİR: o kültür atlas penceresinden önce sönmüş arkeolojik bir evredir; Aruã temas döneminin halkıdır. Bitiş '1834-36' aralığı ve 'probably' kaydıyla verildiği için aralığın son ucu alınmıştır.
Kronoloji
- 29 Haziran 1643 Cizvit misyoner Luís Figueira'yı taşıyan gemi Pará Nehri'nde karaya oturdu; Marajó kıyısına çıkabilen yolcuları Aruã öldürdü, olay Aruã–Portekiz düşmanlığının başlangıcı oldu.
- 25 Aralık 1658 Cizvit António Vieira, Noel'de vaftizli iki yerli önderi Marajó'ya göndererek Aruã ve komşu halklara barış antlaşması önerdi.
- 1659 Şef Piye önderliğindeki Aruã, Mapuá deresinde Portekizlilerle barış antlaşması yaptı
- 16 Şubat 1659 Marajó halklarının önderleri, kalabalık bir topluluğla Küllerin Çarşambası günü beklenmedik biçimde Belém'e gelerek Vieira'nın barış önerisine yanıt verdi.
- 1661 Belém'deki Portekizli sömürgecilerin isyanı ve Cizvitlerin sürülmesi üzerine Mapuá antlaşması fiilen sona erdi; Marajó halklarının çoğu adadan Amapá ve Fransız Guyanası yönüne çekildi.
- 1725 Fransizlar, Mexiana adasi yerlilerinin lideri Gaaimara ile birlikte 1725-1728 arasinda Arua topluluklarina tekrar tekrar saldirdi; Arualar bu donemde zaman zaman Portekizlilere karsi Fransiz seferlerine de katildi.
- 1793 Chaves çevresinde kalan Aruã, Aşağı Tocantins'e nakledildi ve Moru köyü kuruldu.
- 1836 Cabanagem ayaklanmasının ardından Marajó ve çevre adalarındaki son Aruã toplulukları ortadan kalktı
Kaynakça
- Métraux, HSAI c.3: "Rebordello counted 279 Indians in 1816, but the last Aruã of Marajó and neighboring islands disappeared, probably in consequence of the revolt of the Cabanos, 1834-36." Ayrıca: 1643 Marajó tarihine ilk giriş, 1659 Mapuá barışı (şef Piye), 1701 üç köy, 1793 Chaves'ten Tocantins'e nakil. ⚠️ t: YUVARLAK: kaynak "1834-36" aralığı ve "probably" diyor. Aralığın SON ucu alındı. ⚠️ f:1281-01-01 ATLAS UFKUDUR, kuruluş yılı DEĞİLDİR. TDV'de ayrı madde yoktur
- Handbook of South American Indians (Julian H. Steward ed., Smithsonian Institution, Bureau of American Ethnology, Bulletin 143) esas alınmıştır.