Agadez (Aïr) Sultanlığı — Tuareg
1405'te yerel Tuareg boyları arasında arabuluculuk için kurulan Aïr Sultanlığı; 1500-1591 Songhay tâbiiyetinde kaldı, sonra yeniden bağımsızlaştı, 1906'da Fransız himayesine girdi (fiilî sömürge yönetimi ancak 1917'de, ayaklanmalar bastırıldıktan sonra).
Kronoloji
- 1405 Tuaregler tarafından Aïr Dağları'nda Agadez Sultanlığı kuruldu (yıl biliniyor, gün bilinmiyor).
- 1500 Agadez Sultanlığı Songhay İmparatorluğu tarafından fethedildi ve bağımsızlığını kaybetti.
- 1591 Songhay İmparatorluğu'nun (Fas istilasıyla) yıkılmasının ardından Agadez Sultanlığı yeniden bağımsızlığına kavuştu.
- 1850 Heinrich Barth Agadez'i ziyaret edip şehri nüfusu çok azalmış, harap bir hâlde gördü.
- 1903 'Uthman Mikitan ibn Abd al-Qadir Agadez sultanı oldu (1 Ağustos 1907'ye kadar).
- 1908 Abd ar-Rahman Taghama ibn Muhammad al-Baqiri Agadez sultanı oldu (1917'ye kadar).
- 17 Aralık 1916 Kaocen'in Tuareg kuvvetleri Agadez Fransız garnizonunu kuşattı; Sultan Taghama'nın yardımı olduğu bildirilir (bir kaynak 13 Aralık der).
- 3 Mart 1917 Zinder'den gelen büyük Fransız kuvveti Agadez garnizonunu kuşatmadan kurtardı; ardından Agadez ve Ingall'de yaklaşık 130 kişi idam edildi.
- 6 Mayıs 1917 Ibrahim ad-Dusuqi üçüncü kez sultan oldu; Fransızlar onu Kasım 1919'da görevden aldı.
- 13 Mayıs 1920 Kasım 1919'dan beri boş olan tahta 'Umaru Agg-Ibrahim çıktı.
İlgili maddeler
- 1515 Agadez Songhay'a bağlandı
- 1906 Fransızlar Agadez'i işgal etti — Aïr Tuareg sultanlığı bağımsızlığını yitirdi (Arlit, Fachi, In Gall zinciri Agadez'den devralındı)
- 1 Aralık 1916 Senûsî ve Tevârik kuvvetleri Agadez'i Fransız işgalinden kurtardı
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi, 'NİJER' (islamansiklopedisi.org.tr/nijer) — t için — «Fransızlar, Agâdes'i işgal edip halkın Osmanlı Devleti ile irtibata geçmesini engelledi (1906).»