Afrâsiyâblar (Afrâsiyâboğulları, Basra)
Basra eyaletini Osmanlı adına ocaklık olarak yöneten, hutbeyi padişah adına okutan yerli hanedan; Afrâsiyâb, oğlu Ali Paşa ve torunu Hüseyin Paşa dönemlerinde neredeyse bağımsızlaştı, Silahdar Kara Mustafa Paşa'nın 1667-1668 seferiyle hâkimiyeti sona erdi.
Kronoloji
- 4 Mart 1612 Basra eyaletinin yönetimi Afrâsiyâb'a ocaklık olarak devredildi [hicrî 1021 ∩ 1612; gün teyitsiz]
- 1617 Afrâsiyâb Cezâ'ir-i Arab bölgesi için Seyyid Mübarek ile mücadeleye girişti [yalnız yıl teyitli; gün teyitsiz]
- 1624 İmam Kulu Han'ın Safevî ordusuna karşı koyan Afrâsiyâb öldü; yerine oğlu Ali Paşa geçti [yalnız yıl teyitli; gün teyitsiz]
- 1631 İmam Kulu Han Ali Paşa ile barış yaptı; Afrâsiyâblar Basra ve Cezâ'ir-i Arab'ı korudu [yalnız yıl teyitli; gün teyitsiz]
- 1645 Ali Paşa'nın valiliği sona erdi; yönetimi oğlu Hüseyin Paşa'ya devretti [yalnız yıl teyitli; gün teyitsiz]
- 28 Eylül 1654 Bağdat valisi Silahdar Murtaza Paşa Basra'ya girdi; Hüseyin Paşa iki gün önce (26 Eylül) İran'a kaçmıştı
- 7 Mart 1666 Uzun İbrahim Paşa'nın Kurna kuşatmasından sonra ateşkes; Basra Hüseyin Paşa'nın oğlu Afrâsiyâb'a verildi, Ahsâ Mehmed Paşa'ya iade
- 22 Mayıs 1667 IV. Mehmed Hüseyin Paşa ile oğlunu Basra valiliğinden azletti, yerine kethüda Yahya Ağa'yı atadı
- 25 Şubat 1668 Kara Mustafa Paşa Kurna Kalesi'ni fethetti; Hüseyin Paşa Safevîlere sığındı — Afrâsiyâb hâkimiyeti sona erdi
Kaynakça
- TDV-IRAK (TDV-özet): '1021'de (1612) yerli reislerden Efrâsiyâb'ın Basra'da bir güç odağı olarak ortaya çıkmasından sonra' ... '1078 (1668) yılına kadar eyaleti ellerinde tuttular'. OZCELIK2022 s.5: 'Osmanlılar ... 1612 yılında Basra'nın yönetimini Afrâsiyâb'a ocaklık olarak devretmiştir.' s.12: '1668'de Basra'da Afrâsiyâblar dönemini resmen kapatan Kara Mustafa Paşa'. TDV-BASRA: 'Efrâsiyâb ile oğlu Ali ve torunu Hüseyin paşalar zamanında hemen hemen bağımsız hale gelmiştir.'