Afganistan (Bârekzâyî Emirliği)
Dürrânî Devleti'nin dağılmasından sonra Bârekzâyî hânedanı Kâbil'de emirliği kurdu; yüzyıl boyunca İngiltere ile Rusya arasında tampon devlet oldu ve 1919'da tam bağımsızlığını kazandı. (1945 ufkundan sonra da sürdü — t: pencere ucu.)
Kronoloji
- 1819 Bârekzâyî hânedanı Kâbil'de emirliği kurdu (Dost Muhammed, Kâbil'de hükümdarlığını ilân etti)
- 7 Ağustos 1839 Birinci İngiliz-Afgan Savaşı: İngilizler Kâbil'i aldı
- 22 Temmuz 1880 Abdurrahman Han emir oldu, ülke İngiliz himayesine girdi
- 8 Ağustos 1919 Ravalpindi Antlaşması: Afganistan tam bağımsızlığını kazandı
- 17 Temmuz 1973 Kral Zahir Şah yurt dışındayken kuzeni Davud Han darbeyle monarşiyi kaldırıp cumhuriyet ilan etti.
- 27 Nisan 1978 Saur Devrimi: komünist subaylar Davud'u öldürüp iktidarı HDKP'ye (Taraki) verdi.
- 27 Aralık 1979 Sovyet birlikleri Kâbil'de Tac Bey Sarayı'nı basıp Hafizullah Emin'i öldürdü; Babrak Karmal iktidara getirildi (Sovyet işgali Aralık 1979'da başladı).
- 15 Şubat 1989 Son Sovyet birlikleri Afganistan'dan çekildi.
- 27 Eylül 1996 Taliban Kâbil'i ele geçirdi, Rabbani hükûmeti şehri terk etti, Necibullah öldürüldü.
İlgili maddeler
- 26 Kasım 1221 Bâmiyan: Cengiz’in Afganistan seferinden sonra Bâmiyân Moğol idaresinde kaldı
- 1260 Algu Hârizm ve Afganistan'ı aldı, Çu ve Yedisu havzalarını Altın Orda'dan geri aldı
- 31 Ocak 1873 İngiliz–Rus anlaşması — Amuderya Afganistan'ın kuzey sınırı sayıldı
- 1891 MacLean hakem kararı: İran–Afganistan kuzey sınırı 39 direkle işaretlendi
- 15 Mayıs 1905 McMahon komisyonu Sistan'da İran–Afganistan sınırını 90 işaretle tamamladı
- 8 Ağustos 1919 Ravalpindi Antlaşması — Afganistan Hindistan sınırını kabul etti
- 6 Şubat 1922 Kabil Antlaşması yürürlükte — Torham Afganistan'a geçti
- 16 Ekim 1929 Nâdir Han Afganistan hükümdarı ilân edildi (Musâhibân kolu)
- 8 Temmuz 1937 Sâdâbâd Paktı imzalandı (Türkiye, İran, Irak, Afganistan)
- 24 Aralık 1979 Sovyet kuvvetleri Afganistan'a girdi